Vaikhanasasmartasutra 1.7
Vaikhānasasmārtasūtra 1.7
- Language
- Sanskrit
1.7.1
atha mṛtasaṃskāraprāyaścittaṃ jātakasaṃskāro mṛtasaṃskāraśceti dvau saṃskārau bhavataḥ pūrveṇemaṃ lokaṃ pareṇa paralokaṃ jayati mṛtasaṃskāraḥ śarīrasya dahanamityāhuḥ nirdoṣaśarīrāhutiragneḥ priyatamā bhavati tayāhutyā sa mṛtako devalokaṃ gacchati mātāpitroḥ tro 'nyo bhrātā sapiṇḍaḥ sagotraḥ piturmātuśca yonibandhurguruśiṣyartvijo vā patnyāḥ patiḥ sutaḥ patyurbhrātā sapiṇḍaḥ sagotraḥ piturmātuśca yonibandhurvā putrasya pitrādayo mṛtasya śarīraṃ dāhayati mṛtasya saṃskāre kṛte saṃskartuḥ sarvasaṃpatsamṛddhiḥ syādanyathā bhrūṇahatyāmavāpnoti tasmādbrahmamedhena pitṛmedhena vā vidhānena pūrvavadagniryajurbhiḥ senendrasya vācaspate vidhe nāmanvācaspate vāco vīryeṇa somaḥ somasya vācaspate 'cchidrayā vāgghoteti saptabhirmantrairāhitāgneḥ śarīraṃ pañcāgnibhistretāgnibhirvā dāhayati agniryajurbhiḥ senendrasyeti dvābhyāmaupāsanāgninā gṛhasthamanāhitāgniṃ tadapanayanāgninā brahmacāriṇaṃ ca dāhayet asmāttvamadhi bhūḥ pṛthivīṃ gacchatu bhuvo 'ntarikṣaṃ gacchatu suvardivaṃ gacchatviti caturbhirmantrairityeke \1\
1.7.2
āhitāgniranāhitāgniśca pūrvaṃ patnyā maraṇe svakīyāgnerardhamādāya tadagninā tairmantraistāṃ dāhayitvānyāmupayamya punaragnimādadhīta sahamaraṇe sahaikacitāyāṃ dampatī dāhayati kṛtacauḍamanupanītaṃ jātakāgninā laukikāgninā vāsmāttvamadhītyekarcayā dāhayet jātadantasya pitṛmedhavattūṣṇīṃ dahanaṃ kuryādajātadantaṃ bhūmyāmavaṭe 'pidadhāti athavā kṛtacauḍau kanyākumārau jātadantaṃ kumāraṃ mṛtadāraṃ vidhavāmitarāṃśca tūṣṇīṃ mṛtakaṃ snāpayitvā śākhayā śmaśānaṃ pūrvavadapeta vīteti saṃmṛjya citāyāṃ pretamāropya hiraṇyaśakalatilataṇḍulānyā vo vahetyāsye nidadhāti ājyamasmāttvamadhīti vyāhṛtīśca hutvā vātāste vāntviti sigvātaṃ kṛtvemā āpo madhumatya ityādibhirudakumbhaṃ parītyotkṣipya kapālaśeṣodakaṃ bhūḥ pṛthivīmityāsye dattvā kapālasaṃtapanāgnināsmāttvamadhītyekarcayā sāvitryā vā dāhayati \2\
1.7.3
śave 'nyāśaucayukte śvakukkuṭasūtikārajasvalādyaspṛśyasparśane ca mṛtakaṃ pañcagavyaiḥ kuśatoyaiśca snāpayitvā prokṣaṇaiḥ prokṣya vidhivaddahanaṃ karoti deśāntare mṛte dahanavihīne śvakākādyaiḥ śave jīrṇe tadasthīnyādāya kāṣāyatoyaiḥ pañcagavyaiḥ kuśatoyaiśca prakṣālyākṛtiṃ kṛtvā tasyāgnau vaiśvadevaṃ yāmyaṃ paitṛkaṃ vyāhṛtīśca prāyaścittaṃ hutvā vidhivaddahanaṃ kuryādamantrakaṃ śave dagdhe tadasthīnyādāya payasājyena prakṣālyākṛtiṃ kṛtvā pūrvavatprāyaścittaṃ hutvā samantrakaṃ dāhayati tadasthnāmapyalābhe daśāhādūrdhvaṃ pālāśaparṇairvidhānenākṛtiṃ kṛtvā prāyaścittānte tadagninā dāhayetkarturevāśaucaṃ bhavati tryahaṃ balinirvāpaṇamāśaucaṃ ceti kecitsūtikāṃ mṛtāmudakyāṃ ca dāvāgninā mantrahīnaṃ dāhayitvā daśāhe 'tīte tadasthibhiḥ pālāśaparṇairvākṛtiṃ kṛtvā dahanaṃ karotyathavā tadahnyeva kāṣāyatoyaiḥ pañcagavyaiḥ kuśatoyaiśca snāpayitvā puṇyāhaṃ kṛtvā prokṣaṇaiḥ prokṣya vidhivaddahanaṃ kuryādityeke \3\
1.7.4
sagarbhāyā maraṇe spandamānenodareṇa jīvantaṃ garbhamālakṣya bhartā putro 'nyo bandhurvā vaidyakuśalābhyāṃ nābhyupasthayorantare garbhaṃ pariharanhiraṇyagarbha iti śastreṇotpāṭayati śastrasparśanādgarbhasya maraṇe patito bhavati jīvantamapatyamunmucya snāpayitvādāya dhātrīṃ lokamātaramabhyarcya tasyānyāṃ mātaraṃ kalpayati pretāyāḥ kukṣāvājyena prāṇāya svāhāpānāya svāheti hutvā nirvraṇaṃ kṛtvā tāṃ snāpayitvā vidhivaddahanaṃ karoti kumārasya jātakāgnau pūrvavajjātakaṃ kuryāt sūtakapretakayorekāhasaṃnipāte tantrayitvā vāstuhomaṃ hutvā pṛthagevotthānahomaṃ piṇḍanirvāpaṃ ca karoti brāhmaṇādyaiścaṇḍālāntairadbhiḥ sarpeṇa daṃṣṭrināśanipātenāgninā paśunā vā pāpamaraṇe tasyāśaucavāktodakampanāśruśavabharaṇānugamanadahanodakabalipiṇḍadānādi kasyacinnaiva kuryādetāni kartuścāndrāyaṇaṃ taptakṛcchraṃ prāyaścittaṃ bhavati pāpamṛtasya śarīraṃ dāvāgninā śūdrairdāhayitvā daśāhe 'tīte nārāyaṇabaliṃ kuryādathavā pālāśaparṇairevākṛtidahanaṃ karoti śavasya dahanakāle 'tīte kriyāhīne viparyāse ca pretakarmaṇi sarvatra tilaireva vaiśvadevaṃ yāmyaṃ paitṛkaṃ vyāhṛtīśca prāyaścittaṃ juhoti śavasya dahanārthaṃ home hute tadagnāvutsanne pūrvavadbhasma samidhamāropya laukikāgnau nidhāya prāyaścittaṃ hutvā tenāgninā dahanaṃ kuryāt \4\
1.7.5
upanayanādūrdhvaṃ brāhmaṇasya maraṇe sapiṇḍānāṃ daśāhamāśaucaṃ vidhīyate dantajananādūrdhvaṃ tryahaṃ nāmakaraṇādūrdhvamekāhaṃ jananādūrdhvaṃ madyaḥ śaucaṃ striyāśca maraṇe vivāhādūrdhvaṃ daśāhamaṣṭavarṣādūrdhvaṃ tryahaṃ cauḍakādūrdhvamekāhaṃ pūrvaṃ sadyaḥ śaucaṃ mātāpitrorbhrāt.ṝṇāṃ ca sarvatra daśāhameva garbhe mṛte garbhiṇyāstanmāsatulyairahobhirāśaucaṃ sūtake cānyasūtake prāpte pretake cānyapretake prāpte pūrvāśaucena śuddhiḥ syāditarasya prāpte 'parasyaivāhobhiḥ śuddhirbhavati asapiṇḍaśavasya snānālaṃkaraṇe kṛte tryahaṃ divasaṃ vā vahane kṛte snātvā daśa prāṇāyāmānkṛtvā nakṣatradarśanātpūrvaṃ grāmādbahirāsīta tāvadevāśaucaṃ rātrau sūryodayātpūrvamāsītānyathā tadgrāme praviṣṭe śavabharturekāhaṃ tadgṛhe praviṣṭe tryahaṃ tatra bhojane kṛte daśāhaṃ bhavati \5\
1.7.6
pretaṃ jñātimajñātiṃ vānugamya snātvāgniṃ spṛṣṭvā ghṛtaṃ prāśnīyāt ātmanaḥ piturmātuśca yonibandhūnāṃ ca maraṇe vijñāte sacelasnānaṃ karoti dvitīye 'hani punardahanaprabhṛti tadaśmanyudakaṃ dattvā dakṣiṇāgraṃ kūrcaṃ nidhāya tannāmnā pretamāvāhya tailamañjanaṃ snānaṃ vāsodakaṃ dattvā pādyācamanagandhapuṣpadhūpadīpākṣatācamanairabhyarcya sāyaṃprātarbaliṃ dattvodakaṃ dadāti prātarbalau hīne sāyaṃ dviguṇaṃ sāyaṃ hīne prātardviguṇamevamā daśāhātkaroti śvakukkuṭasūtikodakyāntyajairaśmani spṛṣṭe pañcagavyaiḥ prakṣālya baliṃ dadyāt saptame 'hani nave mṛtpātre citāsthīnyādāya puṇyanadyāṃ samudre vā prakṣipati antardaśāhe 'māvāsyā yadi bhavettasyāmeva śeṣānbalīndattvā balikarma samāpayati dvicandradarśane mahāndoṣo bhavet daśame 'hanyekadā baliṃ dattvāśmānaṃ visṛjet \6\
1.7.7
jātadantasya cauḍakātpūrvaṃ maraṇe tryahaṃ bhūmau tūṣṇīṃ balinirvāpaṇamityeke dahanaprabhṛtyāhitāgnermaraṇaprabhṛtyanāhitāgnerekādaśe 'hanyekoddiṣṭaṃ kuryāt ekoddiṣṭanimittaśrāddhe tannāmnā pretanimittaṃ bhuṅkṣveti brāhmaṇaṃ varayitvā pretāya svadheti pāṇau tilodakaṃ dattvā homaṃ piṇḍadānaṃ ca kṛtvānnādi sakṛtsakṛddatvā bhojayedudyantaṃ vā dadātīti kecit nimittaśrāddhe māse 'tīte hīne ca prājāpatyaṃ caritvā prāyaścittaṃ hutvā pūrvavadekoddiṣṭaṃ kuryātsapiṇḍīkaraṇātpūrvaṃ māsi māsi tanmaraṇadine piṇḍaṃ nirupyaikaṃ bhojayati dvādaśe ṣaṣṭhe tṛtīye vā māse śubhakārye prāpte dvādaśāhe vā sapiṇḍīkaraṇaṃ kuryāt \7\
1.7.8
pūrvedyurdvau viśvedevārthaṃ trīnpitrarthamekaṃ pretārthaṃ sapiṇḍīkaraṇaśrāddhe bhokṣyatāmiti varayitvā svāhā svadheti teṣāṃ kare tilodakaṃ dattvā pitṛbhyaḥ svadheti pātraṃ tilodakaiḥ pūrayitvā pit.ṝnāvāhya tannāmnā pretāya svadhetyanyatpātraṃ pūrayitvā pretamāvāhya tathā homaṃ hutvā piṇḍaṃ nirupya viśvedevābhyāṃ dvirdvirdattvā pitṛbhyaḥ pretāya sakṛtsakṛddattvā tānbhojayati pitṛpiṇḍaiḥ pretapiṇḍaṃ samāropya pitṛpātrodakaiḥ pretapātrodakaṃ saṃyojayati sapiṇḍīkaraṇe hīne kṛtaṃ śubhakāryaṃ vinaśyati tasmātprāyaścittaṃ hutvā sapiṇḍīkaraṇaṃ kṛtvā bhinne 'hani viṣṇusūktaṃ mindāhutyāśrāvitādīnhutvā punaḥ śubhakarma kuryāt aṣṭakāhīne tadvaṃśavināśo bhavedyatnenāṣṭakaṃ karoti yathoktajaladānapiṇḍanirvāpabrāhmaṇabhojaneṣu śraddhayā kṛteṣu sarvasampatsamṛddhirvaṃśavivardhanaṃ ca bhavediti vijñāyate \8\
1.7.9
gṛhasthasyaupāsane vicchinne yadi prāṇotkrāntirvṛddhānujñātastatputraḥ śrotriyāgārādagnimāhṛtya saṃskṛtāyāṃ bhuvi vyāhṛtibhiḥ saṃsthāpyopatiṣṭheta juṣṭo damūnā ityathainaṃ parisamūhya paristīrya paryukṣyājyaṃ vilāpyotpūya sruci caturgṛhītaṃ gṛhītvā sapta vyāhṛtīrhutvā punarapi pūrvavadgṛhītvā pūrvaṃ devāḥ prāṇāpānāviti dvābhyāṃ mā tvā vṛkṣau saṃbādhiṣṭāṃ mā tvā vṛkṣau saṃbādhethāmiti dvābhyāmagne 'bhyāvartinnagne aṅgira iti dvābhyāṃ punarūrjā saha rayyeti dvābhyāmayāścāgne brāhmaṇa ekahoteti dvābhyāṃ krameṇa caturgṛhītāni hutvā punaścatugṛhītaṃ gṛhītvā mahāvyāhṛtīśca juhuyādevamagnimutpādya pūrvoktena vidhinā dahanaṃ kuryāt \9\
Linked texts (1)
- Vaikhānasa — Sanskrit