Vedamrita 17.1

Vedāmṛta 17.1

Language: Sanskrit

17.1.p1 — 9 parts

17.1

anusvārasya 9 ityādeśaḥ śaṣasaharephepu
( pratijñā pariśiṣṭa sūtra 3

)
jyāre raṃga thāya che tyāre enuṃ uccāraṇa kevuṃ karavuṃ joie
e ati mahatvano praśna che. vibhinna uccāraṇa thavāne kāraṇe
ā praśna vicārakone bahu satāve che. ‘mukha sahita nāsikāthī
eno uccāra karavo joie’ ema bhagavān pāṇininuṃ kahevuṃ che.
ene ukta śikṣāmāṃ ‘रङ्ग’ kahyuṃ che, eneja prātiśākhyamāṃ
‘रक्त राग’ kahevāmāṃ āvyuṃ che. enā hrasva, dīrgha, guru e
traṇa bheda paṇa kahyā che.
रङ्ग nā uccāraṇanā viṣayamāṃ pāṇinīya śikṣāno upadeśa
spaṣṭa che. ukta ślokamāṃ kahyuṃ che ke ā raṃganā pūrvano svara thoḍoka
dīrgha uccāravāmāṃ āve, tatpaścāt nāsikāmāṃja uccāra karavāmāṃ
āve. ā anunāsika hradayamāṃ eka mātra, mūrdhāmāṃ dvimātra, ane
nāsikāmāṃ enāthī ardha maḻīne be mātrano ā raṃga thāya che.
saurāṣṭranī chāśa vecanārī strī ‘तकँ’ jevī rīte bole che, ane
jevo kāṃsānā jhaṃkārano dhvani guṃje che, tevuṃ ā raṃganuṃ uccāraṇa
thavuṃ joie.
‘तकँ’ kahenārī chāśa vecanārī strī ‘तक्र-ग्वं’ kadī
nathī bolatī paṇa kevaḻa ‘तकँ’ evuṃ kahe che. ājakāla paṇa
‘dahīṃ lo dahīṃ dahīṃ–īṃ–īṃ’ kahevāyaja che. āja anunāsikanuṃ
barobara uccāraṇa che. hiṃdī bhāṣāmāṃ ‘kahīṃ, jayahīṃ, kahīṃ, nahīṃ’
emāṃ e raṃga cinhathī darśāvavāmāṃ āvato anunāsika che ane
e anunāsikanuṃ barobara uccāraṇa thāya che.
pāṇinīya śikṣaṇamāṃ kaheluṃ kāṃsānī ghaṃṭaḍīnā jhaṃkāra jevu
uccāraṇa hiṃdī bhāṣāmāṃ hamaṇāṃ paṇa pracalita che. eṭaluṃ spaṣṭa
thatāṃ, eno uccāra ‘ग्यं, ग्यँ, गुँ’ ādi prakāre vicitra, kaṭhora,
sthānavyabhicāranā doṣathī yukta karavo sarvathā aśāstrīya che,
arthāt te ekadama tyājya che.

17.1.p1.2

śa-ṣa-sa-ha refa nī āgaḻa āvatā pūrva anusvāranuṃ anunāsika uccāraṇa karavuṃ joie. pūrva svara dīrgha hoya, paścāta
nāsikāmāṃ anusvāranuṃ gūṃjana thatuṃ rahe, jevuṃ-‘ ghaṃsate ’ nuṃ
‘ ghām̐sate ’ ī. ahīṃ mam̐ no uccāra kahīṃ nī jemaja mukha
khulluṃ rākhīne nāsikāthīja karavo joie. ā uccāra mukha ane
nāsikā maḻīneja sadā thayā kare che. hiṃdīnā ‘hīṃ ’ nāhīṃ
no uccāra mukha ane nāsikāthī sārī rīte thāya che, eja
anunāsikano barobara uccāra che. eṭale gyaṃ ādi uccāraṇa
aśuddha ane aśāstrīya che.
' ā cinha lagāvīe ke na lagāvīe to paṇa śa-s-h-r
nī pūrvanā anusvārano vedamāṃ athavā anyatra āvoja anunāsika
uccāra thāya che. ṛgvedamāṃ ' ā cinha na mūkayuṃ hoya topaṇa
enā uccāramāṃ kaśī bhinnatā nathī thatī ane yaju tathā sāmamāṃ
ā cinha mūkavā chatāṃ paṇa tenā uccāraṇamāṃ kaśī bhinnatā nathī
thatī. cinha upara enuṃ uccāraṇa avalaṃbita nathī. enuṃ uccāraṇa
śa-sa-ha-r pūrve āvavāthī evuṃ thāya che-e dhyānamāṃ āvatā
' cinha mūkavuṃ yā na mūkavuṃ e vāta dhyānamāṃ āvī jaśe
ame ā sāmavedamāṃ, ṛgvedanāja emāṃ maṃtra che māṭe ṛgvedavat cinharahita ( ' ā cinhathī virahita ) mudraṇa karyuṃ che.
vidvāna ā viṣayamāṃ vadhu vicāra kare.
maitrāyaṇī ane kāṭhaka saṃhitā
maitrāyaṇīya saṃhitā tathā kāṭhaka saṃhitā e baṃne saṃhitāonuṃ mudraṇa śarū karavuṃ che. enī keṭalīka pothīo-hastalikhita
graṃtha amane prāpta thayā che. paraṃtu keṭalāka sthaḻe pānā phāṭavāne
līdhe athavā anya rīte pṛṣṭa kharāba thavāne līdhe keṭalāṃka akṣara
saṃdigdha thayā che. yuropamāṃ paṇa ā saṃhitāo chapāi che,

17.1.p1.3

emāṃ tathā vaidikonā pāṭhomāṃ moṭuṃ aṃtara che. āvī avasthāmāṃ
bījā hastalikhita grantha prāpta thavā joie ane tyāre ja nirdoṣa
mudraṇa banī śake.
amārī pāse maitrāyaṇī ane kāṭhaka saṃhitānā je hastalikhita graṃtha che, te prāyaḥ mahārāṣṭra ane gujarātanā vaidikonā
che. mahārāṣṭranā vaidika brāhmaṇo pāse je grantha che te amane prāpta
che. pūnānā bhāṃḍārakara orienṭala insṭīṭayuṭamāṃ maitrāyaṇīnā je
grantha che te truṭita che; nahiṃ to tyāṃthī amane sarva grantha maḻī
śake. vaidika gharoṇāṃmāṃ je grantha hoya che, te ati śuddha ane vāraṃvāra śuddha karela hoya che. eṭale evā bījā vadhu grantha maḻavā joie.
gujarātanā tathā kāśīnā vidvāno pāse maitrāyaṇīya tathā kāṭhaka
śākhānā hastalikhita grantha che, evī amane māhitī maḻī che.
dareka sthāne ahīṃthī javuṃ kaṭhina che. kharca paṇa thāya che ane
samaya paṇa jāya che. eṭale sthāna sthānanā vedapremī sajjanone
prārthanā che ke jyāṃ jyāṃ vaidika vidvānonāṃ ghara hoya ane jyāṃ jyāṃ
maitrāyaṇī ane kāṭhaka saṃhitānā hastalikhita graṃtha hoya, tyāṃ tyāṃ
ā saṃbaṃdhī māhitī meḻave. saṃpūrṇa graṃtha hoya to prāpta karīne
amārā tarapha meākale athavā amane e sajjananā sthānanuṃ ṭhekāṇuṃ
meākale. graṃtha meākalavāmāṃ āvaśe teā banne bājuneā preṣaṇavyaya
ame karīśuṃ ane mudraṇanuṃ kārya samāpta thaye temaneā graṃtha parata
karīśuṃ temaja mudrita graṃtha paṇa temane bheṭa meākalīśuṃ.
yajurvedanī tamāma śākhāonī sarva saṃhitāonuṃ śuddha,

17.1.p1.4

uttama tathā nirdoṣa mudraṇa thayā sivāya yajñanā vividha vidhi-vidhāneānī śeādha na thai śake. eṭale yajurvedanī saṃhitāonuṃ mudraṇa
śīghra thavuṃ atyaṃta āvaśyaka che. śukla yajurvedanī be saṃhitāo
वाजसनेयी अने काण्व nuṃ ame uttama mudraṇa karyuṃ che. ā
graṃtha taiyāra paṇa thaī gayā che. emanī sūcio paṇa thaī gaī che.
taittirīya saṃhitāneā pracāra mahārāṣṭramāṃ tathā karnāṭaka ādi
dākṣiṇātya deśeāmāṃ viśeṣa che, āthī ā śākhānā vidvāna tyāṃ
paryāpta che ane hastalikhita graṃtha paṇa jeṭalā joīe teṭalā
maḻe che. ā uparāṃta ākhī taittirīya saṃhitā ane saṃpūrṇa
brāhmaṇa kaṃṭhāgra karīne mukhathī beālanāra vidvāna brāhmaṇeā paṇa tyāṃ
aneka che. āthī ā taittirīya saṃhitānā mudraṇanī uttama vyavasthā
thai che.
have yajurveda, maitrāyaṇī ane kāṭhaka saṃhitāonī ja kaṭhinatā
che. emanā keṭalāka graṃtha amane maḻyā che, emāṃnā keṭalāka sarasa
paṇa che. paraṃtu keāī keāīnā vacamāṃnāṃ pāna kharāba thayāṃ che.
ṛgveda ane vā. saṃhitā tathā taittirīya saṃhitānī samāna ā
śākhāonā vedapāṭhī nathī. padakrama, jaṭā ādi vikṛti kaṃṭhāgra
karanāra teā eka paṇa nathī. je keāī kavacita maḻī āve che te
graṃtha hāthamāṃ laine paḍhanārā maḻe che. ā kāraṇathī ā be saṃhitānā mudraṇamāṃ vedapāṭhīonī sahāyatā maḻavī kaṭhina che. maitrāyaṇīnā
e traṇa vidvāna, jemane saṃpūrṇa saṃhitā kaṃṭhe che, evā maḻyā che;
parantu koi sthaḻe anya koi vidvāna hovānī koine māhitī
hoya to amāre evā mahātmānuṃ ṭhekāṇuṃ joie che. jemane khabara
hoya teo emanuṃ saranāmu amane lakhe.

17.1.p1.5

vedamudraṇamāṃ ā sahāya amāre hamaṇāṃ joie. vedapremī
pāṭhaka pota potānā sthānanā vidvāno pāse ā viṣayanī śodha kare
ane patto paḍe to amane jaṇāve.
nivedana kartā
śrīpāda dāmodara sātavaḻekara
svādhyāya-maṃḍaḻa, auṃdha (ji. sātārā ).
( varṣa 21, aṃka 6, pāna 2 ).
6 ā pachī pṛ. 792 thī pṛ. 808 sudhī. veda maṃtronī
āṭha vikṛti tathā pāṃca saṃdhi karavānā niyama udāharaṇa sāthe
āpyā che. eka maṃtranā jaṭā-mālā-ghana ādi kevī rīte bane
che te, pada kevā ane kayā kramathī ulaṭa sulaṭa thāya che, te ahīṃ
pada upara aṃka mūkīne darśāvyuṃ che. ghanapāṭhī vaidika, vedanā eka
akṣaranī paṇa aśuddhi karyā vinā kevī rīte bole che tenuṃ jñāna
āthī thaī śakaśe.
7 prāraṃbhamāṃ prastāvanā che. āgaḻa 67 pṛṣṭonī ṛṣisūcī
ane devatāsūcī āpī che. devatāsūcīmāṃ sūkta devatā darśāvyā
che tathā maṃtrokta devatā paṇa darśāvyā che. ( je loka maṃtronā
devatāo viṣayamāṃ saṃśaya kare che, temane ā sūcī avaśya upayogī
thaśe ) ā sūcīmāṃ eke eka maṃtranā devatāno pūrṇa vicāra
karyo che.
8 āgaḻa anuvākānukramaṇī āpī che. tathā pratyeka anuvāka
ane adhyāyamāṃ sūkta, varga, maṃtra keṭalā hoya che, tathā temano
prāraṃbha śuṃ che te darśāvyuṃ che.
9 ā pachī ṛgvedanī ‘सांखयायन-संहिता.’nā maṃtrakrama
darśāvyo che. te pachī ṛgvedanī ‘बाष्कल-संहिता’ no maṃtrakrama
darśāvyo che. ā pramāṇe eka saṃhitāmāṃ ‘śākala, bāṣkala’
tathā ‘sāṃkhyāyana’ nāmanī ṛgvedanī traṇa saṃhitāo meḻavavānuṃ
śreya pāṭhakone maḻe che.
10 ahi 37 muṃ eka adhika pariśiṣṭa paṇa chāpyuṃ che.
11 aṃtamāṃ ṛgvedanā sarvānukrama sūtra, paribhāṣā sūtra

17.1.p1.6

ādi āvaśyaka viṣaya āpyā che.
12 uparāṃta sarva chaṃdanā bheda ane upabhedanā udāharaṇa
āpyāṃ che. prathama chaṃdanuṃ nāma, tenī akṣara saṃkhyā, prati pādamāṃ
akṣara saṃkhyā, chaṃdanuṃ lakṣaṇa, chaṃdanuṃ udāharaṇa ane udāharaṇanuṃ
ṛgvedamāṃ sthaḻa āpyuṃ che. āthī maṃtronā chaṃdane oḻakhavā
sahela thayā che.
13 aṃtamāṃ maṃtronī varṇānukramasūcī āpī che. ā sūcīmāṃ
darśāvyuṃ che ke ṛgvedanā maṃtra anyānya saṃhitāomāṃ kayā sthaḻe
āpyā che, āthī ṛgvedanā maṃtranuṃ ṛgvedamāṃ to sthaḻa jāṇī
śakāya che, te uparāṃta anya vedomāṃ e maṃtronuṃ sthāna paṇa
jñāta thāya che.
ā rīte ṛgvedanuṃ ā saṃskaraṇa sarvāṃga suṃdara tathā
atyaṃta upayogī thayuṃ che. prathama vārano ṛgveda jemanī pāse
che, teo māṭe ā sarva sūcio judī mudrita karī che. prathamavāranā grāhaka ā sūcionuṃ pustaka maṃgāvī śake che. paraṃtu e
thoḍā samaya pachī maḻaśe, kāraṇa ke prathama ṛgvedano ā graṃtha
grāhakone pahoṃcaśe tyāra pachī sūciono graṃtha taiyāra thaśe.
prathama graṃthanī apekṣāe ā graṃtha doḍhā thayo che. ethī enuṃ
mūlya 5) rupiā rākhyuṃ che. āśā che ke pāṭhaka enā śīghra
grāhaka thaīne lābha uṭhāvaśe.
śrāddha ane tarpaṇa upara vicāra
lekhaka : śrī. paṃ. rāmacaṃdrajī ārya, heḍamāstara (riṭāyarḍa)
aṃbālā, (paṃjāba)
anuvādaka : śrī. jagadīśa sevakalāla parīkha
bī. e., ela ela. bī.
ā viṣayamāṃ sanātana dharmāvalaṃbī tathā āryasamājīomāṃ
matabheda che. anekavāra śāstrārtha paṇa thayā lekhabaddha praśnottaradvārā
paṇa āṃdolana thayāṃ. paraṃtu hajī sudhī saṃtoṣajanaka kaśo nirṇaya

17.1.p1.7

thayo nathī. banne daḻo vedānuyāyī che, baṃne daḻo vedane samajavā
māṭe brāhmaṇa graṃthothī laīne smṛtio, darśano, purāṇo, rāmāyaṇa,
mahābhārata ādi graṃthonī sahāya le che. tathā e graṃthothī prabhāvita thāya che. paraṃtu śokanī vāta che ke, keṭalāka viṣayomāṃ
teomāṃ vādavivāda cālyā āve che. jethī hindu jātinuṃ vātāvaraṇa kaluṣita rahe che.
cirakālathī ā dāsa ā viṣaya para manana ane vicāra
karī rahyo hato. aneka pustaka ane graṃthanuṃ avalokana karyuṃ.
āthī je vicāra mārā dilamāṃ utpanna thayā, te huṃ ā baṃne
paṃthāvalaṃbīo saṃmukha mūkuṃ chuṃ ane āśā rākhuṃ chuṃ ke teo
pakṣapāta choḍīne ṭhaṃḍā dilathī enā upara vicāra kare. ane je
bhāva emanāṃ manamāṃ, mārā ā lekhathī, utpanna thāya ene prakaṭa
kare. jethī pakṣapāta rahita manuṣyone khabara paḍī jāya ke satya śuṃ che.
āma karavāmāṃ māro uddeśa e che ke, āryasamāja ane
sanātana dharmī bhāīo banne maḻīne potānā matabhedone vedādi
sacchāstro dvārā nirṇaya karīne eka siddhāṃta upara āvī jāya.
māro hārdika bhāva e ja che ke, have āpaṇe maḻī javuṃ joie,
vādavivādano have samaya nathī. je je siddhāṃta para emano matabheda che, e sarva upara meṃ yathāśakti vicāra karī līdho che ane
have yathāvakāśa e vicārone ‘ vaidika dharma ’ dvārā prakāśita karīne
āśā rākhuṃ chuṃ ke mārāthī adhika vidvāna bhāīo enā upara
prakāśa nākhavānī kṛpā kare.
ā kāma niḥsandeha vidvānonuṃ ja che. mārā jevā tucchabuddhi alpajña purūṣa māṭe ā sāhasa karavuṃ hāsyāspada banavānuṃ
che. jema eka buṃdanī dekhādekhī samasta vādaḻa khetaramāṃ varasī

17.1.p1.8

gayuṃ hatuṃ, tema mārā jevā sāmānyajananī truṭiyo nirakhīne koī
samartha vidvāna mahānubhāva potānī lekhinī uṭhāvavānī kṛpā karaśe,
evuṃ mānī ā tucchabuddhi dāsa ā sāhasa karavāne udyata thāya che.
manuṣya jīvana ( Anthropology ) nuṃ adhyayana karavāthī
samajāya che ke pratyeka manuṣyanī aṃdara koi ne koī bhāva
( Sentiment ) pradhānapaṇe vidyamāna hoya che. ā ja bhāva enā
samagra jīvanane banāvanāra tathā calāvanāra hoya che. aneka samāna
bhāvavāḻā samūhanuṃ nāma jāti che, eṭale jātimāṃ paṇa koī ne
koī bhāva viśeṣa rūpe vidyamāna hoya che, je e tamāma jātino
jīvanādhāra hoya che. je lokoe vividha jātionā itihāsa tathā
temanī saṃskṛtinī samālocanā karī che, teo kahe che ke purāṇā
samayamāṃ miśradeśavāsīonā jīvanamāṃ karmakāṃḍane, phārasī jīvanamāṃ pavitratāne, kelḍiyananā jīvanamāṃ bhautika vijñānane (Science)
yūnānīonā jīvanamāṃ saundaryane, ane romanivāsīonā jīvanamāṃ
niyama ( Law ) ne pradhāna sthāna hatuṃ. ā rīte jeoe ārya
( hindu ) jātinā purātana jīvana para samālocanā karī che teo
kahe che ke ā jāti sadā dharmapradhāna rahī che.
e niyama paṇa sarvamānya che ke je bhāva (feeling or
Sentiment ) jātimāṃ pradhāna heāya che, tenāthī prerita thaine
te jāti peātānuṃ sāhitya, peātānuṃ nitya ane naimittika karma,
peātāne dainika vyavahāra, aneka saṃsthāeā (Institution )
athavā rivājone peātānī aṃdara sthāpita kare che. ane temane
sadaiva saṃjīvita rākhe che. e bhāva jāṇe ke temanā jātīya jīvananeā prāṇa che. e bhāva gayeā, ane e jātinuṃ svarūpa paṇa

17.1.p1.9

badalāyuṃ samajeā. athavā ema kaheā ke, e bhāvanā nīkaḻatāṃja
jātinuṃ jīvana paṇa nīkaḻī jāya che.
ane vaḻī e paṇa jevāmāṃ āvyuṃ che ke, jyāṃ sudhī e
e rivājoneā te te bhāveā sāthe sīdheā (Direct ) saṃbaṃdha
rahe che. tyāṃsudhī e rivāja te jātinā jīvanamāṃ navā navā udreka
(Impulse ) bharyā kare che. ane jyāre kāḻanā vaṃka cakramāṃ
paḍavāthī rivājo ane bhāveānā saṃbaṃdhane leāka bhūlī jāya
che, tyāre rivāja kevaḻa nirjīva kalevara (Lifeless skeleton )
ja banī jāya che. te samaye e rivājanā aṃtargata bhāvane
samajī ene punarujjīvita karavā jeāie athavā eneā sarvathā
tyāga karavo joie, ā eka vikaṭa samasyā che, jenuṃ samādhāna
koi dharmamarmajña, āptabudhdhi ja karī śake, anya nahi.
have ame e vicāra karavā māgīe chīe ke ā prācīnakāḻathī ādaraṇīya śrāddha ane tarpaṇanī prathāmāṃ kayā kayā bhāva
kāma karī rahyā che, ane e bhāvothī prabhāvita thaine hindu
jāti upara jātigata tathā vyaktigata kayā kayā bhalā ke burā
prabhāva paḍe che.
jo āpaṇe bhāva dṛṣṭithī paśuo ane manuṣyomāṃ bheda
athavā aṃtara jovā cāhīe to āpaṇane khāvuṃ. pīvuṃ, suvuṃ
saṃtānotpādana, ātmarakṣaṇa ādi bhāva baṃnemāṃ samāna maḻaśe.
evā bhāva paṇa maḻaśe, je kevaḻa manuṣyomāṃ ja maḻe che. paśuomāṃ nahi. pahelo bhāva āstikatāno che ane bījo kṛtajñatāno.
āstikatā arthāt atīndriya vastumāṃ viśvāsa ane śraddhā, e
kevaḻa manuṣyomāṃ ja maḻe che. hā, kṛtajñatāno bhāva paśuomāṃ paṇa
jovāmāṃ āvyo che.
have jarā āstikaya bhāvanī carcā karīe. sāmpratika

17.1.p2

Present life) અને ભૌતિક જીવન (Physical life