Rijvartha 8: atha trayodaśo'dhyāyaḥ
Ṛjvarthā 8
- Language
- Sanskrit
Contents
- 8.9 — 2 parts
atha trayodaśo'dhyāyaḥ
8.1
athemā atistutaya ityācakṣate | api vā saṃpratyaya eva syānmāhābhāgyāddevatāyāḥ | so'gnimeva prathamamāha
"tvamagne dyubhistvamāśuśukṣaṇiḥ"
iti yathaitasmin sūkte
"na hi tvaddāre nimiṣaścaneśa"
iti varuṇasya | athaiṣendrasya
8.1-2
madhyasthāne na hi tvadāre nimiṣa̍śca̱neśe iti varuṇasya
atha eṣā indrasya
8.2
"yada̱dyāva̍ indra̱ te śa̱taṃ śa̱taṃ bhūmī̍ru̱ta syu̍ḥ
na tvā̍ṃ vajrintsa̱hasra̱ṃ sūryā̱ anu̱ na jā̱tama̍ṣṭa̱ roda̍sī ||"
yadi ta indra śataṃ divaḥ śataṃ bhūmayaḥ pratimānāni syurna tvā vajrin
sahasramapi sūryā na dyāvāpṛthivyāvapyabhyaśnuvītāmiti | athaiṣādityasya
8.3
"yaduda̍ñco vṛṣākape gṛhamindrājaṃgantana
kva̍sya pu̱ṃlva̱gho mṛ̱gaḥ kama̍gañjana̱yopa̍no̱ viśva̍smā̱dindra̱ uttara̍ḥ ||"
yada̱dudañco̍ vṛṣākape gṛ̱hamindrā̍jagantana, kva̱ sya pu̍lva̱gho mṛ̱gaḥ, kva̱ sa
bahvā̍dī mṛ̱gaḥ | mṛgo mārṣṭergatikarmaṇaḥ | kamagamaddeśaṃ janayopanaḥ
sarva̍smā̱dya indra̱ uttara̱stametad brūma ādityam | athaiṣādityaraśmīnām
8.3-2
smāt-sarvasmāt jagataḥ yaḥ tvam indra uttaraḥ tametaṃ tvāmādityam evaṃ
brūmaḥ yadudañcau vṛṣākape iti
atha eṣā ādityaraśmīnām atistutiḥ
8.4
"vi̱ hi soto̍ra̱sṛkṣa̍ta̱ nendra̍ṃ de̱vama̍maṃsata
yatrā̱mada̍d vṛṣāka̍pira̱ryaḥ pu̱ṣṭeṣu̱ matsa̍khā̱ viśvā̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ||"
vyasṛkṣata hi prasavāya| na cendraṃ devamamaṃsata| yatrāmādyad vṛṣākapirarya īśvaraḥ puṣṭeṣu poṣaṇeṣu, matsakhā mama sakhā madanasakhā| ye naḥ
sakhāyastaiḥ saheti vā| sarvasmādya indra uttarastametad brūma ādityam| athaiṣāśvinoḥ
8.4-2
athaiṣā vācaḥ pravahlitā iva
8.9
"sṛ̱ṇye̍va jarbharī̱ turpharī̍tū naito̱śeva̍ turpharī̱ parpharī̍kā
uda̱nyaje̍va jema̍nā made̱rū tā me̍ ja̱rāyu̱rjara̍ṃ ma̱rāyu̍ ||"
"tara̍tsa ma̱ndī dhā̍vati̱ dhārā̍ su̱tasyāndha̍saḥ
tara̍tsa ma̱ndī dhā̍vati ||"
"ca̱tvāri̱ śṛṅgā̱ trayo̍ asya̱ pādā̱ dve śīrṣe sa̱pta hastā̍so asya
tridhā̍ ba̱ddho vṛ̍ṣa̱bho ro̍ravīti ma̱ho de̱vo martyā̱m̐ ā vi̍veśa ||"
svaryanto nāpekṣanta̱ ā dyāṃ ro̍hanti̱ roda̍sī
ya̱jñaṃ ye vi̱śvato̍dhāraṃ suvi̱dvāṃso̍ viteni̱re
" ca̱tvāri̱ vākpari̍mitā pa̱dāni̱ tāni̍ vidurbrāhma̱ṇā ye ma̍nī̱ṣiṇa̍ḥ
guhā̱ trīṇi̱ nihi̍tā̱ neṅga̍yanti tu̱rīya̍ṃ vā̱co ma̍nu̱ṣyā̍ vadanti||"
guhāyāṃ trīṇi nihitāni nārthaṃ vedayante | guhā gūhatesturīyaṃ tvarateḥ
katamāni tāni catvāri padāni | oṃkāro mahāvyāhṛtayaścetyārṣam
nāmākhyāte copasarganipātāśceti vaiyākaraṇāḥ | mantraḥ kalpo brāhmaṇaṃ
caturthī vyāvahārikīti yājñikāḥ | ṛco yajūṃṣi sāmāni caturthī
vyāvahārikīti nairuktāḥ | sarpāṇāṃ vāgvayasāṃ kṣudrasya sarīsṛpasya
caturthī vyāvahārikityeke | paśuṣu tūṇaveṣu mṛgeṣvātmani cetyātmapravādāḥ | athāpi brāhmaṇaṃ bhavati
“ sā vai vāk sṛṣṭā caturdhā vyabhavat | eṣveva lokeṣu trīṇi, paśuṣu
turīyam | yā pṛthivyāṃ sāgnau sā rathantare | yāntarikṣe sā vāyau sā
vāmadevye | yā divi sāditye sā bṛhati sā stanayitnau | atha paśuṣu
tato yā vāgatyaricyata tāṃ brāhmaṇeṣpadadhuḥ | tasmād brāhmaṇā ubhayīṃ
vācaṃ vadanti yā ca devānāṃ yā ca manuṣyāṇām | ”
iti | athaiṣākṣarasya
8.9.p1
"ṛco̱ akṣa̍re para̱me vyo̍ma̱nyasmi̍nde̱vā adhi̱ viśve̍ niṣe̱duḥ
yastanna veda̱ kimṛ̱cā ka̍riṣyati̱ ya ittadvi̱dusta i̱me samā̍sate ||"
upadiśati | katamattadetadakṣaram | omityeṣā vāgiti śākapūṇiḥ
ṛcaśca hyakṣare parame vyavane dhīyante nānādevateṣu ca mantreṣu
"etaddha vā etadakṣaraṃ yatsarvāṃ trayīṃ vidyāṃ prati prati |"
8.9.p2
iti ca brāhmaṇam || 10
Linked texts (5)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit
- Atharvaveda — Sanskrit
- Śaunakasaṃhitā — Sanskrit
- Aṅgirasī — Sanskrit
- Saṃvādasūkta — Sanskrit