Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 126

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 126

Language
Sanskrit

126.2

“omāsaḥ (41 )”-“iti” etat padam “upariṣṭād vyākhyāsyāmaḥ” dvā [ sapta ] daśe'dhyāye (12|
40|1) “omāsaścarṣaṇīdhṛtaḥ”-ityatra |
6|
9|

126.42

somānāṃ sotāraṃ prakāśanavantaṃ kuru brahmaṇaspate kakṣīvantamiva ya auśijaḥ kakṣīvān kakṣyāvānauśija uśijaḥ putraḥ|| uśigvaṣṭeḥ kāntikarmaṇaḥ || api tvayaṃ manuṣyakakṣa evābhipretaḥ syāttaṃ somānāṃ sotāraṃ māṃ prakāśanavantaṃ kuru brahmaṇaspate |
1 |
10 ||
“somānam ( 42 )”-ityanavagatam | “sotāram”-ityavagamaḥ | “somānaṃ svaraṇaṃ0-ya auśijaḥ” | medhātitheḥ kāṇvasyārṣam | agnyupasthāne viniyuktā, “somānaṃ svaraṇamiti brāhmaṇaspatyayopatiṣṭheta”-iti hyuktam, | “somānam” anekeṣāṃ “somānāṃ” “sotāram” abhiṣotāram, “mām”, “svaraṇaṃ” śabdayitāram, suyaśasvinaṃ “kṛṇuhi” kuru he “brahmaṇaspate !” kathaṃ ca punaḥ “prakāśanavantaṃ kuru” ! iti,-“kakṣīvantaṃ ya auśijaḥ” | luptopamametat | yaḥ auśijaḥ kakṣīvān, tamiva | atra karotisambandhāt “prakāśanavantam”-ityetadadhyāhṛtaṃ bhāṣyakāreṇa | “kakṣīvān” “kakṣyāvān” kakṣyā tadvān | “api tvayaṃ manuṣyakakṣa evābhipretaḥ syāt” sa hi kakṣe utpannaḥ, tadutpattisaṃyogāttu kakṣīvān|| auśijaḥ“uśijaḥ putraḥ”| “uśik” punaḥ “vaṣṭeḥ” kāntyarthasya | evamatra “somānam”-ityasya śabdasārūpyāt “sotāram somānām”-ityeṣa vipariṇāma upapadyate || api caivamanyathā syāt,—yo'haṃ somānāṃ sotā, kakṣīvān auśijaḥ, tamevaṅguṇaviśiṣṭaṃ māṃ prakāśanavantaṃ kuru he brahmaṇaspate ! |
6 |
10 |
1 ||

Linked texts (1)