Yāska's Nirukta 126.42
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 126.42
- Language
- Sanskrit
126.42
somānāṃ sotāraṃ prakāśanavantaṃ kuru brahmaṇaspate kakṣīvantamiva ya auśijaḥ kakṣīvān kakṣyāvānauśija uśijaḥ putraḥ|| uśigvaṣṭeḥ kāntikarmaṇaḥ || api tvayaṃ manuṣyakakṣa evābhipretaḥ syāttaṃ somānāṃ sotāraṃ māṃ prakāśanavantaṃ kuru brahmaṇaspate |
1 |
10 ||
“somānam ( 42 )”-ityanavagatam | “sotāram”-ityavagamaḥ | “somānaṃ svaraṇaṃ0-ya auśijaḥ” | medhātitheḥ kāṇvasyārṣam | agnyupasthāne viniyuktā, “somānaṃ svaraṇamiti brāhmaṇaspatyayopatiṣṭheta”-iti hyuktam, | “somānam” anekeṣāṃ “somānāṃ” “sotāram” abhiṣotāram, “mām”, “svaraṇaṃ” śabdayitāram, suyaśasvinaṃ “kṛṇuhi” kuru he “brahmaṇaspate !” kathaṃ ca punaḥ “prakāśanavantaṃ kuru” ! iti,-“kakṣīvantaṃ ya auśijaḥ” | luptopamametat | yaḥ auśijaḥ kakṣīvān, tamiva | atra karotisambandhāt “prakāśanavantam”-ityetadadhyāhṛtaṃ bhāṣyakāreṇa | “kakṣīvān” “kakṣyāvān” kakṣyā tadvān | “api tvayaṃ manuṣyakakṣa evābhipretaḥ syāt” sa hi kakṣe utpannaḥ, tadutpattisaṃyogāttu kakṣīvān|| auśijaḥ“uśijaḥ putraḥ”| “uśik” punaḥ “vaṣṭeḥ” kāntyarthasya | evamatra “somānam”-ityasya śabdasārūpyāt “sotāram somānām”-ityeṣa vipariṇāma upapadyate || api caivamanyathā syāt,—yo'haṃ somānāṃ sotā, kakṣīvān auśijaḥ, tamevaṅguṇaviśiṣṭaṃ māṃ prakāśanavantaṃ kuru he brahmaṇaspate ! |
6 |
10 |
1 ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit