Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 138.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 138.3

Language
Sanskrit

138.3

"raṃsu (73)”- ityanavagatam | 'ramaṇīyeṣu'- ityavagamaḥ | "ramaṇāt"- iti nirvacanam || "āyanme abhvaṃ vanadaḥ panantośigbhyo nāmimīt varṇam | sa citreṇa cikite raṃsu bhāsā jujurvānyo muhurā yuvābhūt || ( ṛ0 saṃ0 2, 5, 24, 5 )"- iti || somāhuterbhārgavasyārṣam | triṣṭup | āgneyī | prātaranuvākāśvinayoḥ śasyate | 'ā pananta' ābhimukhyena pananta, āstuvata | 'me' mama svabhūte karmaṇi | 'abhvaṃ' mahāntam agnim, 'vanadaḥ' vananīyasya haviṣo dātāraḥ ṛtvijaḥ yaṃ 'varṇaṃ' varaṃ vṛṇvanti asmadartham, tebhyaḥ 'uśigbhyaḥ' medhāvibhyaḥ | tamaso varaṃ prārthanāṃ 'na amimīta' na hinasti | kiṃ tarhi ? yathāprārthitameva samarddhayatītyarthaḥ | kiṃca, 'saḥ' agniḥ "citreṇa" cāyanīyena "bhāsā" yuktaḥ "raṃsu" ramaṇīyeṣu sthāneṣu dyulokādiṣu agnihotreṣu vā 'cikite' | kiṃlakṣaṇaḥ 'yaḥ' agniḥ ? iti, - 'jujurvān' punaḥpunaḥ jarāvān api bhūtvā, indhanakṣayāt 'muhurā yuvā bhūt' punarindhanaṃ prāpya tasyopari dīpyamāno muhurmuhuḥ yuvaina bhavati || evamatra śabdasārūpyādarthāvirodhācca "raṃsu"-ityasya "ramaṇīyeṣu”- ityeṣa vipariṇāma upapadyate |
6 |
17 |