Yāska's Nirukta 142
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 142
- Language
- Sanskrit
142.2
“ilībiśaḥ(85)” = ityetadekapadmanavagatam | “ilābilaśayaḥ”-ityavagamaḥ | ‘meghaḥ’ abhidheyaḥ, sa hi ilāhetorudakasya ātmīyāni nirgamanavilāni saṃrudhya śete, tasyaiva vā bileṣu ilāheturudakaṃ śete iti ilībiśaḥ || “nyāvidhyadilībiśa̍sya dṛha̱ḷā viśṛ̍ṅgiṇama̱bhina̱cchuṣṇa̱mindra̍ḥ | yāva̱ttaro̍ maghava̱nyāva̱dojo̱ vajre̍ṇa̱ śatru̍mavadhīḥ pṛta̱nyum || (ṛ0 sa0 1, 3, 3, 2)”-iti || hiraṇyastūpasyārṣam | aindrī | triṣṭup | gosavavivadhayorniṣkevalye śasyate | “nyāvidhyat” “niravidhyat” niratāḍayat, “ilībiśasya” “ilābilaśayasya” meghasya
“dṛḷhā” “dṛḍhāni” durbhedyāni udakasaṃrodhakṣamāṇi sthānāni | na ca kevalametāḍayadeva, kiṃ tarhi ? “viśṛṅgiṇam abhinat” śṛṅgiṇaṃ śikharavantaṃ dīptimantaṃ vā vidyudbhiḥ, “śuṣṇaṃ” balavantaṃ megham, “indraḥ” evaṃ stūyamānaḥ pratyakṣībhūtaḥ || pratyakṣakṛtaḥ uttaro'rddharcaḥ | he ‘maghavan !’ ‘yāvattaraḥ’ yāvadvalametasmin meghe'sti tāvadenaṃ jahi | ‘yāvat’ ca tava vyathanasamartham ‘ojaḥ’ balamasti, yā te śaktiḥ, tayainaṃ ‘vajreṇa’ ‘śatruṃ śātayitavyam ‘avadhīḥ’ jahītyarthaḥ | ‘pṛtnyum’ pṛtanāmicchantam || evamatra “ilī’viṃśaḥ = meghaḥ” śabdasārūpyādarthāvirodhācca |
6 |
19 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit