Yāska's Nirukta 147
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 147
- Language
- Sanskrit
147.1
“hinota (94)”-ityanavagatam “prahiṇuta”-ityavagamaḥ | “hinotā̍ no 0bhūta̱nāsmabhya̱māpa̍ḥ || (ṛ0 saṃ0 7, 7, 26, 1)”--iti | kavaṣasyeyamārṣam | aponaptrīyāstṛkṣu śasyate | “he ṛtvijaḥ!” “hinota” “prahiṇuta” pragamayata, protsarpayata | etam “adhvaraṃ” yajñam “devayajyā” “devayajyāyai” devayajanārtham | kiñca, prahiṇuta “brahma” stutyākhyaṃ yathāśāstradṛṣṭakrameṇa| “sanaye” labdhaya “naḥ”asmākaṃ dhanānām kiñca, “ṛtasya” “yajñasya” “yoge” saṃyoge yadetat “ūdhaḥ” iva somapūrṇam
adhiṣavaṇacarma pravarttate || athavā yogasambandhācchakaṭaṃ yogaḥ, taddhi tatra yujyate, tenādhiṣavaṇacarmaṇaḥ ūdhaso'dhastādavasthiteneti manyamāno bhāṣyakāro bravīti,-"yājñe śakaṭeiti vā" yadetad yajñaśakaṭasyādhastādupāra vādhiṣavaṇacarma, etat "viṣyadhvam" vimuñcadhvam | grahacamasasthālyādiṣu yo niṣekaḥ somasya, etad vimocanam adhiṣavaṇacarmodhasaḥ, taddhi soma utsicyamāne ślathībhavati, yathetaradrodho duhyamānāyāṃ gavi | evamṛtvija uktvā adhunā tā eva somamabhimiśrā apo bravīti, yuyamapi he"āpaḥ!"ebhiḥṛtvigbhiḥ utsicyamānāḥ "śruṣṭīvarī" "sukhavatyaḥ" "bhūtana" "bhavata" "asmabhyam” || evamatra 'pra'-śabdenārthasya sutarāṃ prakaṭatā bhavatīti bhāṣyakāreṇa 'pra'-śabdo'dhyāhṛtaḥ, 'adhvaram'-ityanena sambandhāddhinotergatyarthatvamupapadyate || "prahiṇuta"--iti "āpaḥ"-ucyanta iti kecit || "śakaṭam" "śakṛditaṃ" "bhavati" | yadā anaṅghān yuktaḥ, śakṛt muñcati, tenetamiti | "śanakaistakatīti vā" taddhi bhārākrāntaṃ śanakairgacchati "śabdena takatīti vā" taddhi śabdena gacchati |
6 |
22 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit