Yāska's Nirukta 6.22
Nirukta 6.22
- Language
- Sanskrit
6.22
``hinotā no adhvaram devayajyā hinota brahma sanaye dhanānām/
ṛtasya yoge vi ṣyadhvamūdhaḥ śruṣṭīvarīt bhūtanāsmabhyam āpah/(ṛV.10,30,11)''
prahiṇuta no adhvaram devayajyāyai/
prahiṇuta brahma dhanasya sananāya/
ṛtasya yoge yajñasya yoge yājñe śakaṛa iti vā/
śakaṛam śakṛditam bhavati śanakais takati iti vā śabdena takati iti vā/
śruṣṭīvarīr bhūtanā asmabhyam āpah/
sukhavatyo bhavatā asmabhyam āpah/
``coṣkūyamāṇa indra bhūri vāmam/''
dadad indra bahu vananīyam/
``edhamānadviḷubhayasya rājā coṣkūyate viśa indro manuṣyān/''
vyudasyatyedhamānānasunvataḥ sunvato abhyādadhāty ubhayasya rājā divyasya ca pārthivasya ca coṣkūyamāṇa iti coṣkūyateś carkarītavṛttam/
sumatsvayam ity arthah/
``upaprāgātsumanmedhāyi manma/''
upapraitu mām svayam yan me manodhyāyi yajñena ity āśvamedhiko mantrah/
diviṣṭiṣu diva eṣaṇeṣu/
``sthūram rādhaḥ śatāśvam kuruṅgasya diviṣṭiṣu/''
sthūraḥ samāśritamātro mahān bhavatyaṇur anu sthavīyāṃsamupasargo luptanāamakaraṇo yathā samprati/
kuruṅgo rājā babhūva kurugamanād vā kulagamanād vā/
kuruḥ kṛntateh/
krūram ity apy asya bhavati/
kulam kuṣṇāter vikuṣitam bhavati/
dūto vyākhyātah/
jinvatiḥ prītikarmā/
``bhūmim parjanyā jinvanti divam jinvanty agnayah''
ity api nigamo bhavati/
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (4)
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit