Yāska's Nirukta 149
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 149
- Language
- Sanskrit
149.1
"amatraḥ ( 101 )"- ityanavagatam | "amātraḥ"- iti śabdasamādhiḥ | "mahān bhavati"- ityarthavacanam, yo hi mahān bhavati, na tasya mātrāḥ pramātuṃ śakyante, ato' sāvamatra ityucyate | "abhyamito vā" syāt, anabhihiṃsitaḥ kenacit || "ma̱hām̐ ama̍tro vṛ̱jane̱ vira̍pśyu̱graṃ śava̍ḥ patyate dhṛ̱ṣṇvorja̍ḥ | nahiṃ vivyāca̍ pṛthi̱vī ca̱ naina̱ṃ yatsomā̍so haryaśvamama̍ndan || ( ṛ0 saṃ0 3, 2, 19, 4 )"- iti || viśvāmitrasyeyamārṣam | triṣṭup | aindrī | pṛṣṭhyasya caturthapañcamayorhormādhyandine savane
acchāvākasya śastre sampātaṃ nāma sūktam, tatraiyaṃ viniyuktā | “mahān” prabhāvataḥ | “amatraḥ” ca aparimāṇamātraḥ, indraḥ “vṛjane” saṃgrāme “virapśī” virāvaṇaśīlaḥ, ‘ugram’ udgūrṇam abhyudyatam, ‘śavaḥ’ śatrubalam ‘patyate’ pātayate | ‘dhṛṣṇvojaḥ’ gharṣayitṛ yasya ojaḥ, balam, tat ‘patyete’ | kiñca, ‘nāha vivyāca’ ‘nainaṃ’ vyāpnoti ‘pṛthivī’ nāpi dyauḥ, upamānatvena | kadā punarevaṃ bhavati ? ‘yat’ yadā ‘somāsaḥ’ somāḥ ‘haryaśvam’ indram ‘amandan’ atarpayannityarthaḥ || evamatra ‘śavaḥ’ ‘patyate’ ‘vṛjane’—ityanena sambandhāt “amātraḥ=mahān”—ityupapadyate |
6 |
23 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit