Yāska's Nirukta 152.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 152.2
- Language
- Sanskrit
152.2
"bekanāṭān (109)”- ityanavagatam | “dviguṇakāriṇo vā” “dviguṇadāyino vā” ‘dviguṇakāmino vā’-iti śabdasamādhayaḥ | “indro̱ viśvā̍m̐nbeka̱nāṭā̍m̐ aha̍rdṛśa̍ uta kratvā̍ pa̱ṇīm̐ ra̱bhi | | kaddu̱ mahīra̱dhṛṣṭā̍ asya ta̱viṣīḥ kaddu̍ vṛ̱traghno aste̍tam || ( ṛ0 saṃ0 6, 4, 49, 5 )”-iti || prāgāthaḥ kalirnāma, tasyārṣam | aindrī | bṛhatī | mahāvrate bārhaspatyāṃ tṛcāśītyāṃ viniyuktā || “indraḥ” “viśvān” “sarvān” “bekanāṭāna” “kusīdinaḥ” vṛddhijīvanān, “ahardṛśaḥ” yairihaiva janmani sūryo dṛṣṭo na punardrakṣyantītyarthaḥ | athavā—“ye imāni” eva “ahāni paśyanti” viṣayabhogapradhānāḥ, nāstikatayā, “na” pāralaukikeṣvahaḥsu,—asya duṣkṛtasya karmaṇaḥ ko'pi phalapariṇāmo bhaviṣyatītyevaṃ bhāvi na paśyanti, tānabhibhavati | “kratvā” svena “karmaṇā” | “uta paṇīn” api paṇīn | “paṇirvaṇig bhavati” na hi viśuddhena karmaṇā vyavaharanti | yābhiretat karma karoti, yābhiḥ punarevamādīn duṣkṛtakāriṇo'bhibhavati, ‘kat ū mahīḥ’ kva tā mahatyaḥ senāḥ ? ‘asya’ indrasya ‘adhṛṣṭāḥ’ anādharṣitapūrvāḥ paraiḥ, ‘taviṣīḥ’ yāśca mahatyaḥ | ‘kat ū vṛtraghnaḥ’ kva ca vṛtraghnaḥ indraḥ ? yasya ‘astṛtam’ anupahataṃ balam, yenaitān hantīti|| evamatra “bekanāṭāḥ=kusīdinaḥ” arthāvirodhādityupapadyate |
6 |
26 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit