Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 163.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 163.1

Language
Sanskrit

163.1

“tu̱vikṣa̍ṃte̱sukṛ̍taṃ0ddudū̱vṛdhau̍ || ( ṛ0 saṃ0 5, 6, 30, 1) ”- iti || 'nirā̍vidhya̱0-svā̍tatam || ( ṛ0 saṃ0 6, 5, 30, 1) ”-iti || ca kurustuterārṣametadṛgdvayam | aindrī | sato bṛhatī pūrvā, gāyatryuttarā | he indra ! “tuvikṣaṃ” “bahuvikṣepam” bahūnāṃ vikṣepāṇāṃ–“sukṛtaṃ” śobhanāni hi yene karmāṇi kriyante taṃm, athavā śobhanaṃ kṛtam, “sūmayaṃ” ca suvvakaraṃ suhṛdām | kiṃ punastat ? “dhanuḥ” | kiñca, “sādhurbundo hiraṇyayaḥ” “sādhayitā” stomānāṃ śatrusaṅghātānāṃ vā bundaḥ iṣuḥ hiraṇyayaḥ hiraṇyavikṛta ityarthaḥ | kiñca, “ubhā te bāhū” ubhāvapi te bāhū, “raṇvā” “ramaṇīyau” svāyatau pīnau ca, athavā “sāṃgrāmyau” raṇayogyau, raṇyau “susaṃskṛtau” samalaṅkṛtau, “ṛdūpe” “ardanapātinau” ardanena hi gamanena kṣepaṇena iṣūṇāṃ tau śatrūna pātayataḥ | “ṛdūvṛdhā” ṛdditi marmocyate, tatra yau vidhyete tau ṛdūvṛdhau marmavedhināvityarthaḥ | bhāṣyamatra na samyagiva lakṣyate, tasya samyak pāṭho'nveṣyaḥ, tato yojyam | evamatra dhanuḥsambandhāt “bundaḥ = iṣuḥ”-||
idaṃtvanyatsphuṭataramudāharaṇam“nirā̍vidhya̱0-svā̍tatam || (ṛ0saṃ06,5,30,1)”-iti || “pakvam” bahūnāṃ metrāṇāṃ madhye yaḥ pakko meghaḥ, udakadāne samarthaḥ, tam, “indraḥ” “nirāvidhyat” | viddhā ca tāvat “ādhārayan” adārayat yāvannirudakaḥ saṃvṛtta iti | kathaṃ punarniravidhyat ? iti,-“bundaṃ” “svātaṃtam” svākṛṣṭamākarṇātkṛtvā || evamatrākarṣaṇasambandhāt “iṣuḥ = bundaḥ”-ityupapadyate |
6 |
33 |

Linked texts (1)