Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 183.18

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 183.18

Language
Sanskrit

183.18

atra pratisamādhānam | satyametat sarva eve'gniśabdena stūyante, na tu pradhānataḥ| kiṃ tarhi ? guṇataḥ stūyante | yato bravīti,-"yastu sūktaṃ bhajate, yasmai haviḥ nirupyate, ayam eva saḥ agniḥ” | tuśabdaḥ pūrvapakṣavyāvarttakaḥ, paramatavyudāsārthaḥ | yaḥ sūktaṃ bhajate, pradhānataḥ stutyatvenetyarthaḥ, yasmai ca havirniṣṭapyate, codanāsāmarthyāt- “āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapet” iti | ayameva so'gniḥ pārthivaḥ, agniśabdasya viśeṣato'tra loke vede ca prasiddheḥ- 'agnimānaya-agni praṇaya' iti | etameva hi lokaḥ pratipadyate, na madhyamaṃ nāpyuttamam | na ca prasiddhibādho nyāyyaḥ | śāstracoditā api khadirapalāśādayo lokaprasiddhita eva pratīyante | tasmādagniśabdena pārthivasya jyotiṣo mukhyaḥ sambandhaḥ, gauṇa itarayormadhyamottamayoḥ | yathā agniśabdena, na tathā madhyamottamābhyāṃ vidyutsūryaśabdābhyāṃ lokaprasiddhyā mukhyaḥ sambandhaḥ | eva cet suṣṭhūktam,-"yastu sūktaṃ bhajate yasmai havirnirupyate, ayameva so'gni.” iti | etadeva cātra vicāre prayojanam, -āgneyeṣu sūkteṣu haviḥsampradāneṣu stutyatvena bhoktṛtvena caitamevopāsīteti || atha punaryo'ya madhyamottamayorjyotiṣoragnipravādaḥ, sa katham ? iti | "nipātam eva ete uttare jyotiṣī, etena nāmadheyena bhajete” | nipāto nāma aprādhānyam, bhaktirityarthaḥ |
7 |
2 ||

Linked texts (1)