Yāska's Nirukta 2.1

2.1

“samāmnāyaḥ samāmnātaḥ” iti | gavādirdevapatnyantaḥ śabdasamudāyaḥ samāmnāya ucyate saṃmāṅpūrvasya mnāterabhyāsārthasya karmaṇi kārake samāmnāyaḥ | samabhyasyate maryādayā'yamiti
samāmnāyaḥ | sa ca ṛṣibhirmantrārthaparijñānāyodāharaṇabhūtaḥ pañcādhyāyīśāstrasaṃgrahabhāvena ekasminnāmnāye granthīkṛta ityarthaḥ ||
tasya kimiti ?
| sa ca yo'samāmnātaḥ chandasyevāvasthito gavārdiranyairvā niruktaiyaiḥ samāmnātaḥ, ayaṃ caitasminnirukte, sa eṣa ubhayalakṣaṇo'pi vyākhyātavyaḥ ||
āha-kathametadgamyaṃta - asamāmnātavyākhyānamapyatrābhipretamiti ? samāmnānārhāṇāṃ vā kimarthamasamāmnānamiti ? || ucyate--nirvacanalakṣaṇopadeśāt | nirvacanaprasaktānāñca mṛgakarṇadakṣiṇalakṣmīnighaṇṭubhadraprathaḥśabdaprabhṛtīnāmevamādyānāṃ nirvacanopadeśāt 'jñāyate-- asamāmnātavyākhyānamapyatrābhimatam- iti || yatpunaretaduktam samāmnānārhāṇāṃ vā kimarthamasamāmnānam - iti | atra brūmaḥ,--na hi samāmnānārhāṇāmanto'sti, teṣāṃ sarveṣāṃ samāmnāne śāstrānta eva na syāt, ataścādhyayanaśravaṇajñānaśaktihānadoṣaḥ prasajyeta | śakyaśca tāvallakṣaṇoddeśodāharaṇabhūtanighaṇṭuśabdasamuvāyenādhītavedena medhāvinā tapasvinā lakṣaṇaviniyogārthacchandodaivatanidānavidābhiyuktenāgamavatā mantrārtho'bhyūhitumityetāvāneva nighaṇṭuṣu śabdasamudāyaḥ samāmnātaḥ| tasmādupapannamasamāmnātavyākhyānamapyatrābhimatamiti, asamāmnānañca sarveṣāṃ śāstratigauravabhayāditi ||
vibhajya imānyatra nāmāni, imānyākhyātāni, upasargā ime, nipātā ime, idaṃ sāmānyalakṣaṇam, idaṃ viśeṣalakṣaṇam, imānyekārthāni, imānyanekārthāni, imānyavagatasaṃskārāṇi, idamabhidhānam, idamabhidheyam, idamabhidhānasya nirvacanamityevaṃvivadhayā maryādayā paripāṭyā yathā samāmnāta ākhyānavyo nirvaktavya ityarthaḥ |