Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 2.6

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 2.6

Language
Sanskrit

2.6

“api vā''hananādeva syuḥ samāhatā bhavanti” | api caivaṃ yathoktam | api caivamanyathā nighaṇṭavaḥ syuḥ || kathamiti ? | āhananādeva | na nigamanādityabhiprāyaḥ | vidyamānamapi nigamanamavivakṣitametasmin pakṣe | anekakriyāyoge'pi hi sati kāñcideva kriyāmaṅgīkṛtya nāmadheyapratilambho bhavati | taduttaratra vakṣyāmaḥ || āha--kimeteṣvāhatamiti ?| ucyate--samāhatā bhavanti | samaḥ sthāne nītyeṣa niyuktaḥ | darśayiṣyati cāyamupasargavyatyayaṃ nirityeṣa samityetasya sthāne iti | āḍvidyamāna evāvyāhṛto maryādārthaprakośanāya | hanteḥ pāṭhārthe vartamānasyānekārthatvāddhāṃtūnāṃ varṇavyāpattyā oṣaśabdavat hakārasthāne dhakāraḥ, takārasya ṭakāraḥ || atha ko'rthaḥ ? || etasmin pañcādhyāyīsaṃgrahe maryādayā paṭhitā hyete bhavanti, tasmātsamāhatāḥ samāhantava ete santa upasargavyatyayopasargādhyāhāravarṇavyāpattibhirnighaṇṭava ityucyante || prasiddhaśca pāṭhārthe hanteḥ prayogaḥ | evaṃ hi vaktāro bhavanti-'brāhmaṇe idamāhatam' 'sūtre idamāhatam'--iti | arthaprādhānyādarthanirvacanavaśena śabdavipariṇāmo'yaṃ pradarśitaḥ |