Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 211

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 211

Language
Sanskrit

211.1

"yacciddhi̱ tvaṃ gṛ̱he gṛ̍ha̱0 (ṛ0 saṃ0 1, 2, 25, 5)"-iti | śa‍unaḥśepasyārṣam | "āyujī vājasātamā"---iti ca | somābhiṣave viniyogaḥ | abhimantrya copadadhīyate abhicayane | he "ulūkhalaka !" "yujyase" | yadyapi tvam annasaṃskārārthaṃ "gṛhe gṛhe" yujyase, tathāpi tvam "iha" eva asmadgṛhe "dyumattamaṃ" | dīptimattamam gambhīram annairbahubhiḥ saṃskriyamāṇaiḥ śabdaṃ "vada" | katham ! "jayatāmiva dundubhiḥ" ye hi jayanti, teṣāmetadeva jayasya pūrvarūpaṃ bhavati gambhīrasvaro dundubhiḥ, ye punarjīyante, teṣāṃ rūkṣasvaraṃ iti |
9 |
21 |

211.2

“ulūkhalam(16)”–ityetat padam| tat kasmāt ? taddhi urukaratvāt “urukaram” vahvannam karoti, uruśabdāt pūrvapadam, karoteruttarapadam | “urkuraṃ vā” ūrkśabdāt pūrvapadam, karoterevottarapadam, ūrja eva hi karaṇārthaṃ tadutpadyate | “ūrdhvakhaṃ vā” ūrdhvaśabdāt pūrvapadam, khaśabdāduttarapadam, ūrdhvameva hi tasya khātaṃ bhavati | athavā ‘uru me kuru-ityabravīt tadulūkhalamabhavat’ | tat kila kriyamāṇam uru me khaṃ kurvityabravīdiva, tathāguṇayuktatvāt tasya | tadulūkhalamabhavat brāhmaṇamapi ca bhavati'urukaraṃ vai tattadulūkhalamityācakṣate'parokṣeṇa” uru karotītyurukarametat pratyakṣam-
vyavahitaguṇavidhānam | tat punaretat rekorvyatyayena vyavahitaguṇamucyate ulūkhalamiti |
9 |
20 |
"tasya" "eṣā" stutiḥ "bhavati"-||

Linked texts (1)