Yāska's Nirukta 258.1.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 258.1.2
- Language
- Sanskrit
258.1.2
rānamitrān pṛthaktvapakṣe abhyajayat, prāgaimūḍhān apratipattikān kṛtvā viṣādamupanīya amūḍho niḥsādhvasaḥ | tritvapakṣe tu “adānān” - “iti vā” | rātirdānārthaḥ, tatpratiṣedhenārātiḥ, prāk somapānamadaprāpteḥ | adānānīti na dāsyāmītyevaṃdhiyaḥ “mūrāḥ” mūḍhamatayaḥ, kārpaṇyasaṃyuktāḥ ye āsan, tān prati “somasya made” prāpte “amūraḥ” amūḍhaḥ akṛpaṇo bhūtvā “ajahāt” atyajat, dātā sampade || sahasrasāvyamabhipretya tatsambandhenāyutaṃ dakṣiṇā iti vā | “iti vā”-śabdena kiṃ vikalpyate,-sahasrasāvyaṃ vā satram ? yat paṭhanti yājñikāḥ | tadyathā-atirātrayormadhye sahasramahāni śatakṛtvo daśarātrasyāvṛttirameḥ sahasrasāvyamiti | tadahnāṃ sahasraṃ daśabhiścamasairguṇitaṃ camasaparisaṅkhyayopalakṣyamāṇamayutaṃ somabhakṣāṇāṃ sampadyate | somabhakṣaniṣkrayaṇaśrutiśca dakṣiṇānāmasti,-“yāṃ sadsyebhyo dadāti somapīthaṃ tayā niṣkīṇīte” iti,na cāsati praleṣe rūḍhibādho nyāyya iti | asatyapi ṛtvigdakṣiṇādānasambandhe sahasrasāvyameva satrāṇāṃ prāsaṅgikābhiprāyaṃ vā ayutam | athavā-sahasramiti bahunāma | “sahasraṃ savān” abhiṣavā bahavaḥ, pratisavanamabhiṣavamabhipretya yasmin kasmiṃściddakṣiṇāvati some ayutaṃ ca dakṣiṇāḥ, bahvaya ityarthaḥ, asti hi prāptiḥ viśeṣaśabdāḥ sāmānyeṣu bhavantīti | tadyathā-himenodakeneti | adakṣiṇatvāt satrāṇāmevaṃ vetyabhipretya vāśabdaṃ cakāra | 11 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit