Yāska's Nirukta 27

27.1

devānāṃ māna iti | basukrasyendraputrasyeyamārṣam | triṣṭup | mahāvrate marutvatīye śasyate | “devānāṃ” dānādiguṇayuktānāṃ “māne” [ vimāne ] nirmāṇe | yadā devāḥ sṛṣṭāḥ prajāpatinā, tadaita eva mādhyamikā devagaṇāḥ “prathamāḥ atiṣṭhan” ete'pi hi dānādiyogād devā ucyante | prathamāḥ prattamāḥ prakṛṣṭatamā mukhyā ityarthaḥ | meghābhāve hi sarvamevedaṃ jagad
varṣābhāvānna syāt | tasmādeta eva prakṛṣṭatamāḥ atiṣṭhan avasthitavantaḥ sṛṣṭau hi sarvadevānāmeta evāgre sṛṣṭā ityabhiprāyaḥ || kiṃca, “kuntalāt” utkṛntāt pradeśāt “eṣāṃ” meghānāmindreṇa “uparāḥ” āpaḥ “udāyan” āgatavatyaḥ, āgacchanti ca || kiṃ kāraṇam? vikarttanenaiva hi meghānāmudakaṃ jāyate | uparābdenālodakamuktam, tātsthyāttacchabdo mañcāḥ krośananta itivat, upareṣu megheṣu yā āpaḥ, tā upacārāduparā ityucyante kiṃca, yadā tābhiḥ uparābhiradbhiroṣadhayaḥ prauḍhitā bhavantyasya tadā “tayaḥ” “tapanti” trayaḥ parjanyādayaḥ tapanti | “pṛthivīṃ” pṛthivīlokam| “anūpāḥ” te hi “anuvapanti lokān svenasvena karmaṇā” yathākālamanugṛhṇanti| etadanuvapanaṃ lokānāṃ yad varṣādibhiḥ parjanyādayo yathārtham “oṣadhīḥ pācayanti”| kiṃ ca, “dvā bṛbūkaṃ vahataḥ purīṣam” dvau vāyvādityau vahata ākṣipata itaḥ pṛthivīlokāt bṛbūkamudakam | kim̐lakṣaṇam ? purīṣam, prīṇayitṛ pūrayitṛ vā sataḥ || “ayamapītaro'nūpaḥ” nadyanūpaḥ samudrānūpo vā | “etasmādeva” vapaterdhātoḥ | asāvapi hi “anūpyate” anuprakīryyate nityakālam “udakena” || “api vā” evamanyathā syāt, -āpnoteḥ, anvāpyate'sāvudakeneti “anvāp” | purastādvannatīti “prāk” “tasya” anvāvityetasya sataḥ “anūpa iti” eṣa śabdaḥ “syāt” “yathā prācīnamiti” prāgitthevaṃ sataḥ prācīnam || “bṛbūkamiti udakanāma” iti| paryāyavacanena tattvābhidhānam | “bravītervā” śabdārthasya (adā0 u0) śabdakāri hi tad bhavati | “aṃśatervā” aśyati (di0 pa0) hi tanmeghāditi |
22|