Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 280.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 280.1

Language
Sanskrit

280.1

"baḷitthā parvvatānāṃ0 (ṛ0 saṃ0 4,4,29,1)"-iti | atrerārṣam || "baṭ"iti satyanāma | "itthā"-iti amutretyarthaḥ | he "pṛthivi" mādhyamiphe ! "satyaṃ" yathābhūtam, tvam "amutra" amuṣminnantarikṣaloke varttamānā, "khidraṃ" "khedanaṃ" "chedanam" yena parvatāḥ meghāṃśchettuṃ śakyante, tat "balaṃ" "bibharṣi" "dhārayasi" | he "pratvati" "pravaṇavati" gamanavati ! "yā" tvaṃ "bhūmiṃ" "prajinoṣi" "prajinvasi" varṣamutsṛjantī, "mahnā" "mahattvena" he 'mahini" "mahati!" athavā"udakavati !" | yā tvamevaṃ bhūmiṃ prajinvasi, sā kathaṃ na "meghānāṃ" parvvatānāṃ, chedanasamarthaṃ balaṃ dhārayiṣyasi ? avaśyaṃ dhārayasītyabhiprāyaḥ ||
pṛthivi ! tvaṃ bhūmiṃ prajinvasīti vyapadeśānmadhyasthānā | hiraṇyanāmneṣṭyāṃ bhaumasyaikakapālasyeyaṃ yājyā | tatra vijñāyate-"atha yadbhaumo'syāṃ hi sa tadavindat"-iti | tena tatreyaṃ bhūmirijyate, na ca bhūmirasyāmṛci pradhānatvena varttate, yathā cāyamācāryo nirāha | tadayamasyodāharaṇābhiprāyaḥ, sa ca viniyogaḥ,-ityavirodho'nayormedhāvinā samanugaṃsyate |
11 |
37 |

Linked texts (1)