Yāska's Nirukta 295.1

295.1

“apā̍gūhanna̱0 (ṛ0 saṃ0 7, 6, 23, 2)”-iti | devaśravasa ārṣam || “apāgūhan” “amṛtām” etāmuṣasaṃ vṛṣākapāṭyavasthāyāṃ “martyebhyaḥ” manuṣyebhyaḥ | ke te ? raśmayaḥ ? “kṛ̱tvī sava̍rṇāmadadu̱rviva̍svate” tatsavarṇāmetāṃ kṛtvā saraṇyūm adadurvivasvate ādityāya | “uta aśvinau abharat” stutibhiḥ soṣāḥ, sa hyaśvinoḥ stutikālaḥ | athavā-saraṇyūrabharat haviṣā, sa hyaśvinoryāgakālaḥ | “yat tat āsīt” upaso rūpaṃ saraṇyūvā vā “ajahāt” atyajat | “dvā” “dvau” “mithunā” “mithunau” saraṇyūḥ, “madhyamaṃ ca mādhyamikāṃ ca vācamiti nairuktāḥ” yadā hi saraṇyūrādityasya sakāśaṃ maṇḍalagranupraviṣṭā bhavatyavibhāgena, tadodite āditye vicchidyate madhyamasya mādhyamikāyāśca vācaḥ kāla iti, eṣa tayostyāgaḥ || “yamaṃ ca yamīṃ cetyaitihāsikāḥ” | tanmatena mantrārthasya yojanā | ta eva raśmayaḥ prāṇādhidevatābhāvamāpannāḥ, teṣvanyaittadrūpaṃ cetyaitihāsikaio vyavahāraḥ | tāṃ tvāṃṣṭrīṃ saraṇyūmaśvāṃ kṛtvā, tathā satyaśvinorjanma bhaviṣyait paśyanto lokahitāya amṛtām amaraṇadharmiṇīṃ devīm apāgūhannantarhitāṃ cakruḥ | martyebhyo manuṣyebhyaḥ uttarān kurūn prati ninyuḥ | tataścānyāṃ tatsavarṇāṃ chāyāprabhavāṃ kṛtvā tāmadadurvivasvate | ‘utāśvināvabharan’ yat āśvaṃ tadā rūpamāsattina sā saraṇyūraśvināvabharat ajanayat vā apuṣṇāt uttareṣu kuruṣu | ‘ajahādu dvā mithunā saraṇyūḥ’ dvāvanyau mithunau yamaṃ ca yamīṃ ceti vivasvataḥ sakāśādajahāt hitvā nanāśoti |
12 |
10 |