Yāska's Nirukta 299.1
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 299.1
- Language
- Sanskrit
299.1
"śukrante anya0 ( ṛ0 saṃ0 4, 8, 24, 1 | sā0 saṃ0 cha0 ā0 1, 2, 3, 3)”-iti | bharadvājasyārṣam | cāturmāsyeṣu viniyogaḥ, pauṣṇe haviṣvi || he “pūṣan !” “śukram” “anyat” “te” tava rūpaṃ yahlohitam, anyattava rūpaṃ śuklena vyapadeśātsāmarthyāllohitādi | “yajataṃ” • “yajñiyaṃ” yajñārham, anyat ayajñiyamayajñārhamanyat | bhagāṃśarūpeṇa hi nāyamijyate, vijñāyate hi- "tasmādetau bhagāṃśau ye'tra yajante"-iti | kiṃca, “viṣurūpe” bhavataḥ, ete śuklakṛṣṇe rūpe “ahanī” ahorātre, karmaṇā-udayena śukkamahaḥ karoṣi, astamayena kṛṣṇam | “dyaurivāsi" yathā dyaurādṛtya sarvaṃ varttate, evaṃ tvamapi | kiṃca, “viśvāḥ hi māyāḥ" sarvāḥ prajñāḥ prajñāvatāṃ tvam “avasi” pālayitṛtvātpālayasi | udyan anugṛhṇāsi he “svadhāvaḥ”
"annavan” | pūṣan ! yaṃ tvāmevamādiguṇayuktamadrākṣam, tava tasya “bhadrā” bhandanīyā stutyā “rātiḥ” dānam “iha” asmin karmaṇi asmān prati “astu”-ityetadāśāsmahe |
12 |
17 |
"tasya eṣā aparā bhavati” | [sā punaḥ kimartham ? iti, -pathi rakṣitṛtve pūṣṇo'dhikāraḥ, tatparikhyāpanārtham | athavā-“iyaṃ vai pūṣā"--iti vijñāyate, tadvyudāsārtham ]-||
"pathaspathaḥ paripatiṃ” (ṛ0 saṃ0 7, 1, 8, 8 | ya0 vā0 saṃ0 34, 42)”-iti | ṛjiśvana ārṣam | pauṣṇe haviṣi pañcame'hani vyūḍhe viniyogaḥ || “pathaspathaḥ” sarvamārgāṇāmityarthaḥ | kim ? iti-“paripatim” “adhipatiṃ” "vacasyā” “vacanena” stutyā “kāmena” svena, pūṣaṇaṃ kāmeneva pratyabhimukhī kṛtya "arkam” aham “abhyānaṭ” stutyā kāmaprāptyarthamabhivyāpnoti | so'bhivyāptaḥ san "naḥ” asmabhyaṃ “rāsat” “dadātu” | kim ? “śurudhaścandrāgrāḥ” śucaṃ saṃrundhanti yāni dhanāni, "cāyanīyāgrāṇi” abhipūjitāgamāni dharmya āgamo yeṣām | kiñca, tairdhanairdharmalabdhaiḥ “dhiyaṃdhiyaṃ sīṣadhāti” sādhayati “prapūṣā” “karmakarma”asmākam iṣṭipaśusomādilakṣaṇaṃ"prasādhayatu pūṣā” yāgāṃyāvighnenopanāmayatu ityarthaḥ|
12|
18|
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit