Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 39.6

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 39.6

Language
Sanskrit

39.6

“ākhaṇḍaleti” etadapi nāmaiva | nigamamapi cātra darśayati, -“ākhaṇḍala prahū̍yase” ābhimukhyenāvasthito yaḥ khaṇḍayati meghān, sa ākhaṇḍayitā, tasya sambodhanam | he “ākhaṇuyitaḥ !” | irimbiṭhirnāma kaṇvo mantradṛk | tasyeyamārṣam | gāyatrī | aindrī | rātriparyāyeṣu maihārātrike paryāye hoturīya śasne viniyuktā || “śāca̍igo śācipūjanāyaṃ raṇā̍ya te su̱taḥ | ākhaṇḍa̍la̱ prahū̍yase || (ṛ0 saṃ0 6, 1, 24, 2)” || śācigo iti caika padam | śacīti karmanāma | tasya śacyākhyasya karmaṇo yeyamiṣṭipaśusomādilakṣaṇā santatiḥ, sā śāciḥ | athavā svārthika etra taddhitaḥ syāt | śacyeva śāciḥ | tā pratyāhūyamāno yo gacchati, sa śācigurindraḥ, tasya sambodhane he ‘śācigo’ ! iti| tathaivai śacyā ya āgataḥ san pūjyate sa śācipūjanaḥ,tasya sambodhana he‘śācipūjana!’ he ‘ākhaṇḍala’ ākhaṇḍayitaḥ ! śatrūṇā meghānā vā| iyamasmābhiḥ prastutā śacī yāṃ prati te nityamabhiṣṭamārgata yathā ca pūjyase tvamāgataḥ san | kiñca, etasyā ca śacyāmasmina karmaṇi ‘ayaṃ’ ‘raṇāya’ramaṇāya ‘te’tava‘sutaḥ’abhiṣataḥ somo yato'smābhiḥ tvaṃ ‘prahūyase’ prakarṣeṇādaravadbhirāhūyase āhūyame | sa evametajjñātvā asmadanugrahāya anatītakālamāgantu marhasītyabhiprāyaḥ |
10 |