Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 4.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 4.3

Language
Sanskrit

4.3

sānuṣaṅgamuktaṃ nāmākhyātayorlakṣaṇaṃ, nāmnastu kiñcidavaśiṣyate, tadavasaraprāptamapi sadadhunā nocyate, padacatuṣṭvalakṣaṇapratijñāvyāghātabhayāt, uktvā padacatuṣṭvalakṣaṇaṃ caturthena pādena ( a. 1, khaṃ. 12 ) tadvakṣyāmaḥ .|| pratijñāprasaktamevādhunopasargalakṣaṇamucyate || āha-vakṣyati bhavānupasargalakṣaṇamidameva tāvaducyatām-kimime upasargā nāmākhyātavat padacatuṣṭrānniṣkṛṣya baddhāḥ sato'rthānāhuḥ ? | 'na' ityucyate-
| neti pratiṣedhe | niṣkṛṣya nāmākhyātamadhyāt, baddhāḥ padavākyarūpeṇa viracitāḥ santaḥ | ke punaste ? | 'upasargāḥ | ākhyātamupagṛhyārthaviśeṣamime tasyaiva sṛjantītyupasargāḥ ||
niścayena sato'rthānāhuḥ | sākṣānna teṣāmarthābhidhānaśaktirasti, pṛthagviracitānāmityabhiprāyaḥ || yathā varṇānāṃ padādapagatānāmarthābhidhānaśaktirnāsti, evameteṣāmapi nāmākhyātaviyoge'rthābhidhānaśaktirnāsti || ka evamāha?, śākaṭāyanaḥ | śakaṭasyāpatyaṃ naḍādipāṭhāt phak, śākaṭāyanaḥ |