Yāska's Nirukta 4.3
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 4.3
- Language
- Sanskrit
4.3
sānuṣaṅgamuktaṃ nāmākhyātayorlakṣaṇaṃ, nāmnastu kiñcidavaśiṣyate, tadavasaraprāptamapi sadadhunā nocyate, padacatuṣṭvalakṣaṇapratijñāvyāghātabhayāt, uktvā padacatuṣṭvalakṣaṇaṃ caturthena pādena ( a. 1, khaṃ. 12 ) tadvakṣyāmaḥ .|| pratijñāprasaktamevādhunopasargalakṣaṇamucyate || āha-vakṣyati bhavānupasargalakṣaṇamidameva tāvaducyatām-kimime upasargā nāmākhyātavat padacatuṣṭrānniṣkṛṣya baddhāḥ sato'rthānāhuḥ ? | 'na' ityucyate-
| neti pratiṣedhe | niṣkṛṣya nāmākhyātamadhyāt, baddhāḥ padavākyarūpeṇa viracitāḥ santaḥ | ke punaste ? | 'upasargāḥ | ākhyātamupagṛhyārthaviśeṣamime tasyaiva sṛjantītyupasargāḥ ||
niścayena sato'rthānāhuḥ | sākṣānna teṣāmarthābhidhānaśaktirasti, pṛthagviracitānāmityabhiprāyaḥ || yathā varṇānāṃ padādapagatānāmarthābhidhānaśaktirnāsti, evameteṣāmapi nāmākhyātaviyoge'rthābhidhānaśaktirnāsti || ka evamāha?, śākaṭāyanaḥ | śakaṭasyāpatyaṃ naḍādipāṭhāt phak, śākaṭāyanaḥ |