Yāska's Nirukta 64
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 64
- Language
- Sanskrit
64.1
“suvite (28)”—ityetadanavagatam | anekarthaṃ ca | “su ite”—iti, “sūte”— iti śabdasamādhī | atra yadā su ite—iti vipariṇāmaḥ, tadā “sugate” ityarthaḥ | yadā sute—iti tadā “prajāyām” sūte devadattā putramiti prajāyata ityarthaḥ | eva“suvite”—ityasya su ite, sūte śabdasamādhī | tayoretad yathāsaṅkhyenārthavacanam, “sugate, prajāyāmiti” | “suvite mā dhāḥ”—ityapi nigamaḥ | ‘anā̍dhṛṣṭamasyanā̍dhṛṣyaṃ de̱vānā̱mojo̍ abhiśasti̱pāḥ | ana̍bhiśastya̱nyam | anu̍ me dī̱kṣāṃ dī̱kṣāpa̍tirmanyatā̱manu̱ tapa̱stapa̍syati̱ra-)ñja̍sā sa̱tyamupa̍geṣāṃ su̱vite mā̍ dhāḥ’—( taittirīye ) iti | anena tānūnapatraṃ saṃspṛśyate | he tānūnapatra ! ‘anādhṛṣṭamasi’ anādharṣitamasi, tvayi spṛṣṭe samayopayantritā hyete nānyonyaismai drohamupayāsyantyṛtvijaḥ | kutaḥ punaretat sāmarthyaṃ tava ? iti | itaḥ—yasmāt ‘anādhṛṣyaṃ devānābhojaḥ’ anādharṣaṇīyaṃ tvam | ojo balamityarthaḥ | kiñca, ‘abhiśastipāḥ’ abhiśaṃsanān pāsi tvam | ātmanā vā ‘anabhiśasti’ nābhiśaṃsanīya kenacit, anavadyamityarthaḥ | ( ‘anu me’ ‘idaṃ vrata vratapatiḥ’ ‘manyatām’ anumanyatām “idaṃ vrataṃ” karma, “vratapatiḥ” agniḥ | sa ca ‘me’ mayopeyamānām enāṃ ‘dīkṣām’ ‘anumanyatām’ ‘dīkṣāpatiḥ’ somaḥ|) kiṃca, ‘añjasā’ anantarhitam, aham ‘satyam’ ‘upageṣam’ upagatavān | yo'hametadaspṛśam, sa tvaṃ he tānūnapatra ! evamupagatavantaṃ māṃ “suvite” sugate sthāne, yatra gatānāṃ śobhanaṃ gata bhavati, tatra dhehi, athavā prajāyāṃ janayitavyāyāṃ dhehi, yathā bahvapatyāḥ syāma tathā kurvityarthaḥ |
4 |
17 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit