Yāska's Nirukta 65.2.1
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 65.2.1
- Language
- Sanskrit
65.2.1
"dayati (29)"— ityeṣa śabdaḥ "anekakarmā" anekārthaḥ, na tvanekārthavikalpaprakṛtiḥ,--yathā suviteśabdasya anyenānyena dhātunā vigṛhyānekārthatvamuktam,-iṇā vigṛhya "su ite" --iti gatyarthatvam, sūtinā vigṛhya "sūte"--iti ca prajārthatvam, naivamiha | kiṃ tarhi ? ekaprakṛtirevāyaṃ śabdo'nekārtho bhavatītyasya viśeṣasyopadyotanārthamudāharati | evamucyamāne'pyanekārthatve dayatiranekakarmaivetyevamuktam || anye tu bruvate,yathā suviteśabdo'nekārtho'navagatasaṃskāraśca,naivamayam | kiṃ tarhi? anekārtha evāyāmiti || evamanekārthatvaṃ pratijñāya udāharaṇenaivopapādayati,--"nave̍na̱ pūrvai̱ daya̍mānāḥ syāma"-"iti" etasmin mantre dayatītyeṣa śabdaḥ "upadayākarmā" | upadayeti rakṣaṇamucyate | "navena" dhānyena "pūrva" purāṇaṃ "dayamānāḥ" rakṣantaḥ "syāma" purāṇena ca navam, dṛṣṭaṃ hi navena purāṇasya ca rakṣaṇaṃ, purāṇena ca navasya, prasiddhaṃ ca loke | tasmādihāyamupadyate upadayākarmā | 'caturdaśe'dhyāye' ityasya śeṣaḥ ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit