Yāska's Nirukta 234.1.4
Niruktavṛtti 234.1.4
- Language
- Sanskrit
234.1.4
“tasya” varuṇasya madhyamatve “eṣā” “aparā” ṛk “bhavati” | sā punaḥ kimartham ? varṣakarma varuṇābhidhānaṃ ca sūrye'pi dṛṣṭam, uttarasyāṃ tu śabdata eva “madhyamaḥ”varuṇaḥ iti viśeṣahetunopapādayati-|| taṃ svabhiṣṭaumi samānayā girā gītyā stutyā pitṝṇāṃ ca mananīyaiḥ stomairnābhākasya praśastibhiḥ | ṛṣirnābhāko babhūva yaḥ syandamānānāmāsāmapāmupodaye saptasvasāramenamāha vāgbhiḥ sa madhyama iti nirucyate'thaiṣa eva bhavati | “nabhantāmanyake same |” mā bhūvannanyake sarve-ye no dviṣanti durddhiyaḥ pāpadhiyaḥ pāpasaṅkalpāḥ | "tam ̀ ṣu sa̍ma̱nā 0 (ṛ0 saṃ0 6, 3, 26, 1 )" - iti | nābhākasyārṣam || su- ityetasyopasargasya sambandhi kriyāpadaṃ nāstīti “taṃ svabhiṣṭaumi”-ityabhipūrvaṃ kriyāpadamadhyāhriyate,–suṣṭhutamamabhiṣṭaumi | kena ? “samanā” tat “samānayā” tadyogyayā, “girā” “gītyā = stutyā” “pitṝṇāṃ ca manmabhiḥ” ye ca pitṝṇāṃ mananīyāḥ mananārhāḥ bahumānāḥ stomāḥ, taiścāhamabhiṣṭaumi | “nābhākasya praśastibhiḥ” yāśca mama nābhākasya praśastayaḥ stutayaṃḥ yogyāḥ taṃ varuṇaṃ prati, tābhirabhiṣṭaumi || kiṃlakṣaṇaḥ ? “yaḥ” varuṇaḥ “sindhūnām upodaye” “syandamānānām” “apām” “upodaye” upodgame | antarikṣaloke varṣasya “saptasvasā” sampadyate | madhyamābhiḥ aśvādyābhiḥ saptabhiḥ “vāgbhiḥ” “sa madhyamaḥ”-“iti” varuṇaḥ “nirucyate” śabdata evaitasminmantre | tadanugrahādasmākaṃ “nabhantāmanyake same” “mā bhūvannanyake sarve” anya eva anyake śatravaḥ, te mā bhūvannasmākamiti | 10 | 5 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit