Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 36

Niruktavṛtti 36

Language
Sanskrit

36.2

balanāmānyuttarāṇyaṣṭāviṃśatiḥ |
7 || “balanāmānyuttarāṇyaṣṭāviṃśatiḥ” | balasya nāmāni balanāmāni | uttarāṇi prakṛtebhyo'ttikarmabhyaḥ, ya eva hyadanti, ta eva balavanto bhavantītyāttikarmabhya uttarāṇi balanāmāni samāmnātāni || kiyanti punastāni ? aṣṭāviṃśatiḥ aṣṭau ca viśatiśca aṣṭāviṃśatiḥ,28 || katamāni punastāni ? “ojaḥ, pājaḥ, śavaḥ”-ityevamādīni | ājaḥ ojatervobjatervā | ityevamādi |
9 |
7 ||

36.8

āha-“balaṃ kasmāt” ? ucyate-taddhi “balaṃ bharaṃ bhavati” bhriyate ( bhṛ0 u0 ) hi saḥ, yo baliṣṭho bhavati || “bibhartteḥ” vā ( ju0 u0 ) sa hyanyeṣāṃ bharttā bhavati |
3 |

36.10

dhananāmānyuttarāṇyaṣṭāviṃśatireva |
9 || “dhananāmānyuttarāṇyaṣṭāviṃśatireva”| ya eva balavanto bhavanti ta evaṃ dhanaṃ prāpnuvanti iti balanāmabhyaḥ uttarāṇi dhananāmāni||kiyanti punastāni ? aṣṭāviṃśatireva 10 ||
balanāmānyuttarāṇyaṣṭāviṃśatiḥ imānyaṣṭāviṃśatirevetyevaśabdaḥ || katamāni punastāni ? "magham, rekṇaḥ, riktham, vedaḥ"-ityevaṃprabhṛtīni | ricyata iti rekṇaḥ | atiricyamānametadihaiva tiṣṭhati mriyamāṇasyeti riktham | vidyate labhyate eva iti vedaḥ | ityevamādīni |
3 |
9 |
9 ||
āha-"dhanaṃ kasmāt" ? ucyate- "dhinotīti sataḥ" śabdasya kartari kārake sata iti kārakāvadhāraṇam, dhinotistarpaṇārthaḥ |
3 |
9 |

36.11

"gonāmānyuttarāṇi nava" gavāṃ nāmāni gonāmāni uttarāṇi prakṛtebhyo dhananāmabhyaḥ, gāva eva hi prakṛṣṭaṃ dhanamiti dhananāmabhya uttarāṇi gonāmāni || kiyanti punastāni? nava 9 || katamāni punastāni ? "aghnyā, usrā, usriyā" ityevamādīni || aghnyā ahantavyā bhavati | ityevamādi nirvacanam || uktanirvacano hi gośabdaḥ, ato 'gauḥ kasmāt' iti na bravīti |
3 |
9 |

Linked texts (1)