Gitasubhashita (Gītāsubhāṣita)
- Language
- Marathi
- Date
- 1180–1650 CE
- Extent
- 169 passages, 4,764 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Giitaa Subhaapitama~; ed. Moro Nānājī Pāṭīl; M. N. Patil; 1935 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 1 — 9 parts
- 2 — 46 parts
- 3 — 8 parts
- 4 — 2 parts
- 5 — 3 parts
- 6 — 5 parts
- 7 — 14 parts
- 8 — 13 parts
- 9 — 17 parts
- 10 — 18 parts
- 11 — 14 parts
Text
1.41
dhāraṇāddharmamityāhurdharmeṇa vidhṛtāḥ prajāḥ
yaḥ syāddhāraṇasaṃyuktaḥ sa dharma iti niścayaḥ
dharma eva hato hanti dharmo rakṣati rakṣitaḥ
tasmāddharmo na hantavyo mā no dharmo hato'vadhīt||manu.8-15.
satyena rakṣyate dharmo vidyā yogena rakṣyate
mṛjayā rakṣyate rūpaṃ kulaṃ vṛttena rakṣyate || ma. udyo. 34-39.
2. adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ
strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṃkaraḥ
1.42
yataḥ karṣasi deveśa niyamya sakalaṃ jagat
ato vadanti munayaḥ kṛṣṇaṃ tvāṃ brahmavādinaḥ
vyabhicāreṇa varṇānāṃ | avedadyāvedanena ca
svakarmaṇāṃ ca tyāgena | jāyante varṇasaṃkarāḥ || manu. 10-24.
nādharmaścarito loke (rājan) sadyaḥ phalati gauriva
śanairāva(rta)rtyamāno hi karturmūlāni kṛntati
—ma. ādi 80-2. va manu. 4-172
3. saṃkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca
patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ
1.43
yatra tvete paridhvaṃsājjāyante varṇadūṣakāḥ
rāṣṭrikaiḥ saha tadrāṣṭraṃ kṣiprameva vinaśyati || manu 10-61.
4. doṣairetaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṃkarakārakaiḥ
utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ
1.44
dharmo viśvasya jagataḥ pratiṣṭhā loke dharmiṣṭhaṃ prajā upasarpanti
dharmeṇa pāpamapanudanti dharme sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddharmaṃ paramaṃ vadanti
tai. āraṇyaka 10-63.
5. utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana
narake niyataṃ vāso bhavatītyanuśuśruma
1.11
6. aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocaṃti paṇḍitāḥ
1.13
hṛdi prāṇo gude'pānaḥ samāno nābhisaṃsthitaḥ
udānaḥ kaṇṭhadeśastho vyānaḥ sarvaśarīragaḥ
anvayaḥ-tvaṃ aśocyān anvaśocaḥ, prajñāvādān bhāṣase ca | paṇḍitāḥ gatāsūna agatāsūna ca na anuśocanti
sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca bhavābhavau ca | lābhālābhau maraṇaṃ jīvitaṃ ca
paryāyaśaḥ sarvamete spṛśanti | tasmāddhīro na ca hṛṣyenna śocet
7. dehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati
1.14
8. mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ
āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata
1.15
indriyāṇāṃ vicaratāṃ viṣayeṣvapahāriṣu
saṃyame yatnamātiṣṭhedvidvānyanteva vājinām || manu. 2-88
9. yaṃ hi na vyathayaṃtyete puruṣaṃ puruṣarṣabha
samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate
1.16
anvayaḥ—puruṣarṣabha, yaṃ hi samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ puruṣaṃ ete ( mātrāsparśāḥ ) na
vyathayanti saḥ amṛtatvāya kalpate
indriyāṇāṃ prasaṃgena doṣamṛcchatyasaṃśayam
saṃniyamya tu tānyeva tataḥ siddhiṃ niyacchati ||-manu. 2-93.
10. nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ
ubhayorapi dṛṣṭo'tastvanayostattvadarśibhiḥ
2.1
anvayaḥ-asataḥ bhāvaḥ na vidyate, sataḥ abhāvaḥ (api) na vidyate
tattvadarśibhiḥ anayoḥ ubhayoḥ api antaḥ dṛṣṭaḥ
sadeva saumyedamagra āsīt ekamevādvitīyaṃ, taddhaika āhurasadevedamagra āsīt ekamevādvitīyam | tasmādasataḥ sajjāyata
2.24
kutastu khalu saumyaiva ḹsyāditi hovāca kathamasataḥ sajjāyeta
iti
—chāṃ. u. 6-2-1.
ekaṃ sad, viprā bahudhā vadanti | agniṃ yamaṃ mātariśvānamāhuḥ
—ṛ. 1-164-46
11. vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro'parāṇi
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇānyanyāni saṃyāti navāni dehī 22
yathā hi puruṣaḥ śālāṃ punaḥ saṃpraviśennavām
evaṃ jīvaḥ śarīrāṇi tāni tāni prapadyate || ma. bhā. śāṃ. 15-57
12. acchedyo'yamadāhyoyamakledyo'śoṣya eva ca
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracaloyaṃ sanātanaḥ
2.27
divyo hyamūrtaḥ puruṣaḥ sabāhyābhyantaro hyajaḥ
aprāṇo hyamanāḥ śubhro hyakṣarātparataḥ paraḥ || -atha. muṃḍa. 2
13. jātasya hi dhruvo mṛtyurbhruvaṃ janma mṛtasya ca
tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi
2.31
jātasya mṛtyurdhruva eṣa sarvata: | pratikriyā yasya na cehaklṛptā
loko yaśaścātha tato yadi hyamum | ko nāma mṛtyuṃ na vṛṇīta yuktam
bhāga. 6. 10. 32.
maraṇaṃ prakṛti: śarīriṇāṃ, vikṛtirjīvitamucyate budhai:
kṣaṇamapyavatiṣṭhate śvasanyadi janturnanu lābhavānasau
kālidāsa-raghu. 8-87
14. svadharmamapi cāvekṣya na vikaṃpitumarhasi
dhamryāddhi yuddhācchreyo'nyatkṣatriyasya na vidyate
2.34
samottamādhamai rājā tvāhūtaḥ pālayanprajāḥ
na nivarteta saṃgrāmātkṣātraṃ dharmamanusmaran ||-manu. 7-87.
15. akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām
saṃbhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate
2.37
kīrtirhi puruṣaṃ loke saṃjīvayati mātṛvat
akīrtirjīvitaṃ hanti jīvato'pi śarīreṇaḥ || ma. bhā. vana. 300-32
na bhīto maraṇādasmi kevalaṃ dūṣitaṃ yaśaḥ
viśuddhasya hi me mṛtyuḥ putrajanmasamaḥ kila || -cārudatta-mṛccha.
16. hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm
tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ
2.38
anvayaḥ-kaunteya, hataḥ (tvaṃ) svargaṃ vā prāpsyasi, jitvā (tvam) mahīm vā
bhokṣyase | tasmāt kṛtaniścayaḥ (san) yuddhāya uttiṣṭha
hato'pi labhate svargaṃ jitvā tu labhate yaśaḥ
ubhe bahumate loke nāsti niṣphalatā raṇe ||—bhāsaḥ-karṇabhāre.
17. sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau
tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi
2.40
sarveṣu sukhaduḥkheṣu sarvāsu kalanāsu ca
manaḥ kartṛ mano bhoktṛ mānasaṃ viddhi mānavam ||-yoga.utpa, 119-24
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ svakarmavaśago naraḥ
yadyadyathāgataṃ tattadbhuktvā svasthamanā bhavet ||-adhyā. rā. a. 6-8.
jīvitaṃ maraṇaṃ jantoḥ, gatiḥ svenaiva karmaṇā
rājaṃstato'nyo nānyasya pradātā sukhaduḥkhayoḥ ||-bhāga. 12-6-25
18. nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate
svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt
2.47
19. karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana
mā karmaphalaheturbhūrmā te saṃgostvakarmaṇi
2.48
anvayaḥ-karmaṇi eva te adhikāraḥ ( astu ), kadācana phaleṣu mā ( astu )
( arjuna ), karmaphalahetuḥ mā bhūḥ | akarmaṇi te saṃgaḥ mā astu
ārabhetaiva karmāṇi śrāntaḥ śrāntaḥ punaḥ punaḥ
karmāṇyārahamāṇaṃ hi puruṣaṃ śrīrniṣevate ||-manu. 9-300
"manasā cintitaṃ kārya daivaṃmanyādviciṃtayet |”
tyāgo na yukta iha karmasu nāpi rāgaḥ-yoga. 5-5-54
20. yogasthaḥ kuru karmāṇi saṃgaṃ tyaktvā dhanaṃjaya
siddhayasiddhayoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yāga ucyate
2.50
sarvāñjanapadāñjitvā vittamādāya kevalam
madhye dhanasya tiṣṭhāmi tenāhurmāṃ dhanaṃjayam ||-virāṭa. 44-13
21. buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte
tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam
2.56
pravṛttilakṣaṇo yogaḥ jñānaṃ saṃnyāsalakṣaṇam|--aśva. 43-25.
12. duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate
2.60
viṣayeṣu vināśadharmasu tridivastheṣvapi niḥspṛho'bhavat
—raghu. 8-10
munirbhavati maunānno nāraṇyavasanānmuniḥ
munirbhavati vaśyātmā sthitadhīrmunirucyate ||—pramāṇasahasrī 1131
13. yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ
iṃdriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ
2.62
śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā caiva paṃcamī
pāyūpasthaṃ hastapādaṃ vākcaiva daśamī smṛtā || —manu. 2–90
rūpaṃ śabdo gaṃdha rasa-sparśāśca viṣayā amī || —amara. 161.
utsarga ānaṃdā''dāna-gatyā''lāpāśca tatkriyāḥ
na pīḍayedindriyāṇi na caitānyatilālayet
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ||–śukanīti 3.
24. dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṃgasteṣūpajāyate
saṃgātsaṃjāyate kāmaḥ kāmātkrodho'bhijāyate
2.63
viṣayānprati bhoḥ putra sarvāneva hi sarvathā
anāsthā paramā hyeṣā sā yuktirmanaso jaye
—yoga. 5-24-17.
25. krodhādbhavati saṃmohaḥ saṃmohātsmṛtivibhramaḥ
smṛtibhraṃśādbuddhināśo buddhināśātpraṇaśyati
2.66
iṃdriyāṇāṃ tu sarveṣāṃ yadyekaṃ kṣaratīndriyam
tenāsya kṣarati prajñā dṛteḥ pādādivodakam ||-manu. 2-99.
26. nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā
na cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham
2.67
27. iṃdriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate
tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāṃbhasi
2.69
28. yā niśā sarva bhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ
2.71
maunānna munirbhavati nāraṇyavasanānmuniḥ
svalakṣaṇaṃ tu yo veda sa muniśreṣṭha ucyate || —udyo. 43-60.
buddhatattvasya loko'yaṃ jaḍonmattapiśācavat
buddhatattvo'pi lokasya jaḍonmattapiśācavat
--kātyāyana-vārtikam.
29. vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati niḥspṛhaḥ
nirmamo nirahaṃkāraḥ sa śāntimadhigacchati
2.72
30. eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati
sthitvā'syāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati
2.4
sa yo ha vai tatparamaṃ brahma veda brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati
tarati śokaṃ tarati pāpmānaṃ guhāgranthibhyo vimukto'mṛto bhavati
adhyāya tisarā
31. na karmaṇāmanāraṃbhā naiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute
na ca saṃnyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati
2.5
pauruṣāddṛśyate siddhiḥ pauruṣāddhīmatāṃ kramaḥ
daivamāśvāsanāmātraṃ duḥkhe pelavabuddhiṣu
31. na hi kaścitkṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt
kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ
2.8
vinītavinayasyāpi prakṛtirna vidhīyate
prakṛtiṃ gūhamānasya niścayena kṛtirdhruvā|| —rāmā. u. 59-26.
33. niyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyo hyakarmaṇaḥ
śarīrayātrāpi ca te na prasiddhyedakarmaṇaḥ
2.14
yatta kāryaṃ bhavetkāryaṃ karmaṇā tatsamācara
hīnaceṣṭasya yaḥ śokaḥ sa hi śatrurghanaṃ jaya ||-ma.bhā. dro. 80-8.
yajñādbhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ
2.15
35. karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavam
tasmātsarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam
2.20
adhyāpanaṃ brahmayajñaḥ pitṛyajñastu tarpaṇam
homo daivo balirbhauto nṛyajño'tithipūjanam || -manu. 3-70
yato vā imāni bhūtāni jāyante | yena jātāni jīvanti
yatprayantyabhisaṃviśanti tad brahma
satyaṃ jñānamanantamānandaṃ brahma
yajño vai bhuvanasya nābhiḥ
dhatse hutamarkāya sa parjanyo'bhivarṣati
tato'nnāni prajāstebhyastenāsi jagataḥ pitā
36. karmaṇaiva hi saṃsiddhimāsthitā janakādayaḥ
lokasaṃgrahamevāpi saṃpaśyankartumarhasi
2.21
anvayaḥ-hi janakādayaḥ karmaṇā eva saṃsiddhiṃ āsthitāḥ | lokasaṃgrahaṃ
api saṃpaśyan (tvaṃ karma ) kartuṃ eva arhasi
37. yadyadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ
sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate
2.26
38. na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṃginām
joṣayetsarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ samācaran
2.27-2
anvayaḥ—vidvān karmasaṃgināṃ ajñānāṃ buddhibhedaṃ na janayeta, ( kiṃ tu vidvān )
yuktaḥ samācaran ( ca teṣāṃ ajñānināṃ śraddhāṃ utpādya ) sarva karmāṇi joṣayet
matirdolāyate satyaṃ satāmapi khaloktibhiḥ| —hito 4-59.
39. prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ
ahaṃkāravimūḍhātmā kartāhamiti manyate
2.30
bahurūpa ivābhāti māyayā bahurūpayā
ramamāṇo guṇeṣvasyāṃ mamāhamiti manyate || -bhāga. 2-9-2.
sa eṣa yahi prakṛterguṇeṣvabhiviṣajjate
ahaṃ kriyāvimūḍhātmā kartāsmītyabhimanyate || -bhāga.3-27-2.
40. mayi sarvāṇi karmāṇi saṃnyasyādhyātmacetasā
nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ
2.31-2
īśvare bhāvitaṃ karma tāpatrayacikitsitam | -bhāga. 1-5-30.
41. ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti mānavāḥ
śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ
2.33
śrutismṛtyuditaṃ dharmamanutiṣṭhanti mānavaḥ
iha kīrtimavāpnoti pretya cānuttamaṃ sukham
41. sadṛśaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi
prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati
2.35
43. śreyān svadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt
svadharme nidhanaṃ śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ
2.37-2
anvayaḥ—svanuṣṭhitāt paradharmāt viguṇaḥ ( api ) svadharmaḥ śreyān ( asti )
svadharme nidhanaṃ śreyaḥ ( kintu ) paradharmaḥ bhayāvahaḥ ( asti )
dharmeṇa pāpamapanudati
dhāraṇāddharmamityāhurdharme dhārayate prajā
eka eva suhṛddharmo nidhane'pyanuyāti yaḥ
śarīreṇa samaṃ nāśaṃ sarvamanyattu gacchati
śreyān svadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt
svabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam
44. kāma eṣa krodha eṣa rajoguṇasamudbhavaḥ
mahāśano mahāpāpmā viddhayenamiha vairiṇam
2.41
na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati
haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate
45. indriyāṇi parāṇyāhurindriyebhyaḥ paraṃ manaḥ
manasastu parā buddhiyoṃ buddheḥ paratastu saḥ
2.7
iṃdriyebhyaḥ parā hyarthā arthebhyaśca paraṃ manaḥ
manasastu parā buddhirbuddherātmā mahānparaḥ || —kaṭho. 3-10.
iṃdriyebhyaḥ paraṃ mano manasaḥ sattvamuttamam
sattvādadhi mahānātmā mahato'vyaktamuttamam || —kaṭho. 6-7.
46. yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata
abhyutthānamadharmasya tadā''tmānaṃ sṛjāmyaham
2.8-2
vedaḥ smṛtiḥ sadācāraḥ svasya ca priyamātmanaḥ
etaccaturvidhaṃ prāhuḥ sākṣāddharmasya lakṣaṇam || -manu. 2-12.
yadā yadeha dharmasya kṣayo vṛddhiśca pāpmanaḥ
tadā tu bhagavānīśa ātmānaṃ sṛjate hariḥ ||-bhāga.9-24-56.
yaṃ tvāryāḥ kriyamāṇaṃ praśaṃsanti sa dharmo yaṃ garhante so'dharmaḥ
47. paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām
dharmasaṃsthāpanārthāya saṃbhavāmi yuge yuge
2.11
adharmakāriṇaṃ hatvā saddharmaṃ pālayāmyaham
duhitā bhaginī bhrātṛbhāryā caiva tathā snuṣā ||-kiṣkiṃdhā.2-60
dharmasaṃrakṣaṇārthaiva pravṛttirbhuvi śārṅgiṇaḥ |-raghu. 15-4.
purā mayākāri girīṃdraputryāḥ pratigraho'yaṃ niyatātmanā'pi
tatraiṣa hetuḥ khalu taddbhavena vīreṇa yadvadhyata eva śatruḥ
—kumā. 12-55.
śivāya lokasya bhavāya bhūtaye ya uttamaślokaparāyaṇā janāḥ
jīvanti nātmārthamasau parāśrayaṃ mumoca nirvidya kutaḥ kalevaram
-bhāga. 1-4-12.
bhāvayatyeṣa sattvena lokānvai lokabhāvanaḥ
līlāvatārānurato devatiryaṅnarādiṣu || -bhāga. 1-2-34
etāvānvyayo dharmaḥ puṇyaślokairūpāsitaḥ
yo bhūtaśokaharṣābhyāmātmā śocati hṛṣyati ||-bhāga 6-10-9.
48. ye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham
mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ
2.17
' śaṭhaṃ prati śāṭhyaṃ-jaśāsa taseṃ-Tit for tat "
yādṛśī bhāvanā yatra siddhirbhavati tādṛśī
49. karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ
akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ
2.18
ajñātvā bhagavānkasya karmākarmavikarmakam
darśanaṃ yāti hi mune kuto muktiśca tadvinā
50. karmaṇyakarma yaḥ paśyedakarmaṇi ca karma yaḥ
sa buddhimānmanuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt
2.19
anvayaḥ-yaḥ karmaṇi akarma, yaḥ ca akarmaṇi karma paśyet saḥ ( nṛraḥ ) manuṣyeṣu buddhimān ( asti )| saḥ ( eva ) yuktaḥ, saḥ ca kṛtsnakarmakṛt (gaṇyate)
athāgre ṛṣayaḥ karmāṇyahanta'karmahetave
īhamāno hi puruṣaḥ prāyo'pīhāṃ prapadyate
nivṛttirapi mūḍhasya pravṛttirupajāyate
pravṛttirapi dhīrasya nivṛttiphalabhāginī
51. yasya sarve samāraṃbhāḥ kāmasaṃkalpavarjitāḥ
jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṃḍitaṃ budhāḥ
2.33-2
tattvajñaḥ sarvabhūtānāṃ yogyajñaḥ sarvakarmaṇām
upāyajño manuṣyāṇāṃ naraḥ paṇḍita ucyate ||-ma. bhā.-udyogaparva.
itaro dahane svakarmaṇāṃ vavṛte jñānamayena vahninā ||—raghu. 8-20.
52. śreyāndravyamayādyajñājjñānayajñaḥ paraṃtapa
sarvaṃ karmākhilaṃ pārtha jñāne parisamāpyate
2.34-2
ākiṃcanye na mokṣo'sti kiṃcanye nāsti bandhanam
kiṃcanye cetare caiva janturjñānena mucyate || —ma. bhā. śāṃti. 320-50.
53. tadviddhi praṇipātena paripraśnena sevayā
upadekṣyanti te jñānaṃ jñāninastattvadarśinaḥ
2.38-2
yo hi no kurute pāpaṃ sarvabhūteṣu karhicit
karmaṇā manasā vācā sa jñānī kathyate budhaiḥ ||–pramāṇasahasrī 1132.
54. na hi jñānena sadṛśaṃ pavitramiha vidyate
tatsvayaṃ yogasaṃsiddhaḥ kālenātmani vindati
2.39
japastīrthaṃ tapo dānaṃ pavitrāṇītarāṇi ca
nālaṃ kurvanti tāṃ siddhiṃ yā'jñānakalayā kṛtā ||-bhāga. 11.19-4.
55. śraddhāvāṃllabhate jñānaṃ tatparaḥ saṃyateṃdriyaḥ
jñānaṃ labdhvā parāṃ śāntimacireṇādhigacchati
2.40-2
śraddadhānāya bhaktāya vinītāyānasūyave
bhūteṣu kṛtamaitrāya śuśrūṣābhiratāya ca || -bhāga 3-32-41.
53. ajñaścāśraddadhānaśca saṃśayātmā vinaśyati
nāyaṃ loko'sti na paro na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ
3.2
aśraddhā paramaṃ pāpaṃ śraddhā pāpapramocanī
jahāti pāpaṃ śraddhāvānsarpo jīrṇāmiva tvacam ||-bhāra. śāṃ. 164-15.
adhyāya pāṃcavā
57. saṃnyāsaḥ karmayogaśca niḥśreyasakarāvubhau
tayostu karmasaṃnyāsātkarmayogo viśiṣyate
3.7
dvaṃdvatyāgāttu saṃnyāsānmatpūjaivai garīyasī
saṃnyāse tu turīye vai prītirmama mahīyasī
yeṣāmatrādhikāro na teṣāṃ karmeti niścayaḥ || -brāhme. 130
kriyāyogo viyogaścāpyubhau mokṣasya sādhane
tayormadhye kriyāyogastyāgāttasya viśiṣyate || -gaṇeśagī. 4
58. yogayukto viśuddhātmā vijitātmā jiteṃdriyaḥ
sarvabhūtātmabhūtātmā kurvannapi na lipyate
3.40
anvayaḥ—yogayuktaḥ, viśuddhātmā, vijitātmā, jiteṃdriyaḥ, sarvabhūtātmabhūtātmā
( ca karma ) kurvan api ( pāpapuṇyādibaṃdhanaiḥ ) na lipyate
śrutvā spṛṣṭvā ca dṛṣṭvā ca bhuktvā ghrātvā ca yo naraḥ
na hṛṣyati glāyati vā sa vijñeyo jiteṃdriyaḥ ||—manu. 2-98
ātmā śuddhaḥ svayaṃjyotiravikārī nirākṛtiḥ
yāvadde heṃdriyaprāṇairbhinnatvaṃ nātmano viduḥ
tāvatsaṃsāraduḥkhaughaiḥ pīḍyante mṛtyusaṃyutāḥ
tasmāttvaṃ sarvadā bhinnamātmānaṃ hṛdi bhāvaya || ayo. 4. 30
3.15
59. nādatte kasyacitpāpaṃ na caiva sukṛtaṃ vibhuḥ
ajñānenāvṛtaṃ jñānaṃ tena muhyanti jantavaḥ
3.18
aho nu citrā māyeyaṃ tatā viśvavimohinī
asatyaivāpi sadrūpā marubhūmiṣu vārivat ||—yoga. nirvā. 63–7.
60. vidyāvinayasaṃpanne brāhmaṇe gavi hastini
śuni caiva śvapāke ca paṃḍitāḥ samadarśinaḥ
3.25
nirguṇeṣvapi sattveṣu dayāṃ kurvanti sādhavaḥ
nahi saṃharate jyotsnāṃ candraścāṇḍālaveśmani || —paṃcataṃtre
61. labhante brahmanirvāṇamṛṣaya kṣīṇakalmaṣāḥ
chinnadvaidhā yatātmānaḥ sarvabhūtahite ratāḥ
3.5
adhyāya sahāvā
svārtha āṇi kāma he svabhāvataḥca manālā āpalyā icchepramāṇeṃ oḍhīta netāta;
kiṃbahunā jñātyāṃnāsuddhāṃ mana āvaraṇeṃ kaṭhīṇa jāteṃ. māgīla adhyāyāṃta sarva karme
nirapekṣabuddhīneṃ karīta rāhūna tīṃ īśvarārpaṇa karaṇyāviṣayīṃ bodha kelā. tathāpi,
karmai karīta asatāṃnā sarva bābatīṃta parimita ācaraṇa karūna mana va iṃdriyeṃ tābyāṃta
ṭhevaṇeṃ va tyāyogeṃ āpalī unnati karūna gheṇeṃ, hī goṣṭa śikaviṇyāsāṭhīṃ sahāvyā
adhyāyācī āvaśyakatā bhagavaṃtānā bhāsalī.
yā adhyāyālā niranirāḷyā gītāgraṃthāṃta niranirāḷīṃ nāṃveṃ-kāṃhīṃta dhyānayoga,
tara kityekāṃta adhyātmayoga āṇi kāṃhīṃta ātmasaṃyamayoga aśīṃ-āḍhaḷatāta. vastutaḥ yā adhyāyāṃta, āpaṇa svataḥca-ātmā-āpalyā baṟyāvāīṭa
pariṇāmāsa kase kāraṇībhūta hotoṃ, va mana caṃcala (oḍhāḷa) asalyāmuḷe ātmyāceṃ
(manāceṃ) saṃyamana karaṇeṃ kaseṃ āvaśyaka āhe, yāṃviṣayīṃceṃ spaṣṭīkaraṇa āleṃ āhe.
mhaṇūna satata dhyāna-ciṃtana karūna āpaṇa āpaleṃ mana bāhya viṣayāṃvarūna kāḍhaṇeṃ, va
aṃtīṃ ātmabhūti sādhaṇeṃ yā dṛṣṭīnīṃ dhyānayoga heṃca nāṃva varīla tīnahi nāṃvāṃta
62. uddharedātmanā''tmānaṃ nātmānamavasādayet
ātmaiva hyātmano baṃdhurātmaiva ripurātmanaḥ
3.7-2
nātmānamavamanyeta pūrvābhirasamṛddhibhiḥ
āmṛtyoḥ śriyamanvicchennaināṃ manyeta durlabhām ||-manu.4-137
uddharenmanasā jīvaṃ na jīvamavasādayet
jīvasya bandhuḥ śatruśca mana eva na saṃśayaḥ ||-brahmavaivarte.
63. jitātmanaḥ praśāṃtasya paramātmā samāhitaḥ
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ
4.1
ātmā kṣetrajña ityuktaḥ saṃyuktaḥ prākṛtairguṇaiḥ
taireva tu vinirmuktaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ
4.8
—śāṃti. 187-24
64. jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijiteṃdriyaḥ
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāṃcanaḥ
5.1
mātṛvatparadāreṣu paradravyeṣu loṣṭavat
ātmavatsarvabhūteṣu vīkṣante dharmabuddhayaḥ
5.17
—paṃcataṃtre.
65. yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā
5.30
anvayaḥ—yuktāhāravihārasya, karmasu yuktaceṣṭasya, yuktasvapnāvabodhasya (yoginaḥ)
yogaḥ duḥkhahā bhavati
atiyogamayogaṃ ca śreyaso'rthī parityajet -bhā.śāṃ. 287-24.
buddhyā bhayaṃ praṇodati tapasā vindate mahat
guruśuśrūṣayā jñānaṃ śāntiṃ yogena vindati || -bhā. u. 36-52.
66. yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati
6.1
sarvadā sarvabhūteṣu samaṃ māṃ yaḥ prapaśyati
acalā tasya bhaktiḥ syādyogakṣemaṃ vahāmyaham
6.34
-gāruḍe.
sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani
samaṃ paśyannātmayājī svārājyamadhigacchati || -manu. 12-91.
67. caṃcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram
6.35
manasaścaṃcalatvādvi sthitiryogasya vai sthirā
vinābhyāsānna śakyā syādvairāgyādvā na saṃśayaḥ || -vyāsayoge.
manaso vṛttiśūnyasya brahmākāratayā sthitiḥ
yaḥ saṃprajñātanāmāsau samādhirabhidhīyate || -yogaśāstre.
68. asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate
6.36
69. asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ
vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ
6.40
vaśe kṛtveṃdriyagrāmaṃ saṃyamya ca manastathā
sarvānsaṃsādhayedarthānakṣiṇvanyogatastanum || -manu. 2-100.
70. pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate
na hi kalyāṇakṛt kaściddurgatiṃ tāta gacchati
7.1
yathādityaḥ samudyanvai tamaḥ pūrvaṃ vyapohati
evaṃ kalyāṇamātiṣṭhan sarvapāpaiḥ pramucyate ||-vana. 20-7-57.
atikalyāṇarūpatvānnityakalyāṇasaṃśrayāt
smartṝṇāṃ varadatvācca brahma tanmaṃgaḷaṃ viduḥ
7.45
tadya iha ramaṇīyacaraṇā abhyāśo hayatte ramaṇīyāṃ yonimāpadyeran brāhmaṇayoniṃ vā kṣatriyayoniṃ vā vaiśyayoniṃ vā|-iti śrutiḥ.
71. prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ
anekajanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim
7.46
71. tapasvibhyo'dhiko yogī jñānibhyopi mato'dhikaḥ
karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhavārjuna
7.3
ekaikaṃ grāsamaśnīyāttryahāṇi trīṇi pūrvavat
tryahaṃ copavasedantyamatikṛcchraṃ carandvijaḥ || -manu 11-213.
ekaikaṃ hrāsayetpiṇḍaṃ kṛṣṇe, śukle ca vardhayet
upaspṛśaṃstriṣavaṇametaccāndrāyaṇaṃ smṛtam || manu 11-216.
pṛthivyāṃ caturaṃtāyāṃ varṇo me durlabhaḥ samaḥ
karomi karma śuddhaṃ ca tena māṃ arjunaṃ viduḥ || -ma. bhā. vi. 44-20
ubhābhyāmeva pakṣābhyāṃ yathā khe pakṣiṇāṃ gatiḥ
tathaiva jñānakarmābhyāṃ jāyate paramaṃ padam || -yoga. vairā. 1-7.
73. manuṣyāṇāṃ sahasreṣu kaścidyatati siddhaye
yatatāmapi siddhānāṃ kaścinmāṃ vetti tattvataḥ
7.1-2
aṇimā laghimā prāptiḥ prākāmyaṃ mahimā tathā
īśitvaṃ ca vaśitvaṃ ca tathā kāmāvasāyitā
7.7
vijetavyā laṃkā caraṇataraṇīyo jalanidhirvipakṣaḥ paulastyo raṇabhuvi sahāyāśca kapayaḥ
tathāpyeko rāmaḥ sakalamajayadrākṣasakulaṃ
kriyāsiddhiḥ sattve bhavati mahatāṃ nopakaraṇe
74. mattaḥ parataraṃ nānyatkiṃcidasti dhanaṃjaya
mayi sarvamidaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva
7.14
yasya pṛthivī śarīraṃ, yasyātmā śarīram, eṣa sarvabhūtāntarātmāpahatapāpmā, divyo deva eko nārāyaṇaḥ -iti śrutiḥ
75. daivī hyeṣā guṇamayī mama māyā duratyayā
māmeva ye prapadyante māyāmetāṃ taranti te
7.16
avidyā prakṛtirmāyā tamo'jñānamajānṛtam
pradhānaṃ ca jaḍaṃ viddhi kṣayiṣṇu triguṇātmakam || -iti smṛtiḥ
māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram
tasyāvayavabhūtaistu vyāptaṃ sarvamidaṃ jagat ||-kṛ. yaju. śvetāṃ. upa. 4
yeṣāṃ sa eva bhagavāndayayedanantaḥ
sarvātmanāśritapado yadi nirvyalīkam
te dustarāmatitaranti ca devamāyāṃ
naiṣāṃ mamāhamiti dhīḥ śvaśṛgālabhakṣye ||-bhāga. 2-7-42.
māyā hyeṣā mayā sṛṣṭā yanmāṃ paśyasi nārada
sarvabhūtaguṇairyuktaṃ naiva tvaṃ jñātumarhasi ||-śāṃti. 339-44.
76. caturvidhā bhajante māṃ janāḥ sukṛtino'rjuna
ārtto jijñāsurarthārthī jñānī ca bharatarṣabha
7.17
caturvidhā mama janā bhaktā evaṃ hi me śrutam
teṣāmekāntinaḥ śreṣṭhā ye caivātantyadevatāḥ
ahameva gatisteṣāṃ nirāśīḥkarmakāriṇām
ye ca śiṣṭāstrayo bhaktāḥ phalakāmā hi te matāḥ
sarve cyavanadharmāste pratibuddhastu śreṣṭhabhāk
77. teṣāṃ jñānī nityayukta ekabhaktirviśiṣyate
priyo hi jñānino'tyarthamahaṃ sa ca mama priyaḥ
7.18
madanyatte na jānanti nāhaṃ tebhyo manāgapi
—bhāgavate.
78. udārāḥ sarva evaite jñānī tvātmaiva me matam
āsthitaḥ sa hi yuktātmā māmevānuttamāṃ gatim
7.19
ayaṃ nijaḥ paro vetti gaṇanā laghucetasām
udāracaritānāṃ tu vasudhaiva kuṭumbakam
79. bahūnāṃ janmanāṃ ante jñānavānmāṃ prapadyate
vāsudevaḥ sarvamiti sa mahātmā sudurlabhaḥ
7.7-2
bahubhirjanmabhirjñātvā tato māṃ pratipadyate
80. tasmātsarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca
mayyarpitamanobuddhirmāmevaiṣyasyasaṃśayam
7.15
yaccittastenaiṣa prāṇamāyāti prāṇastejasā yuktaḥ
sahātmanā yathāsaṃkalpitaṃ lokaṃ nayati ||—praśnopaniṣat 3-10.
tvayyāveśitacittānāṃ tvatsamarpitakarmaṇām
gatistvaṃ vītarāgāṇāmabhūyaḥ saṃnivṛttaye || —raghu. 10-27.
81. māmupetya punarjanma duḥkhālayamaśāśvatam
nāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ
7.21
brahmaṇā saha te sarve saṃprāpte pratisaṃcare
parasyānte kṛtātmānaḥ praviśanti paraṃ padam || -nīla.- ṭīkāyām82. avyakto'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim
yaṃ prāpya na nivartante taddhāma paramaṃ mama
8.2
adhyāya navavā
83. rājavidyā rājaguhyaṃ pavitramidamuttamam
pratyakṣāvagamaṃ dharmyaṃ susukhaṃ kartumavyayam
8.21
84. ananyāściṃtayanto māṃ ye janāḥ paryupāsate
teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham
8.23
sarvaṃ parityajya manogataṃ yadvinā devaṃ kevalaṃ śuddhamādyam
ye cintayantīha tameva dhīrā ananyāste devamevāviśanti
manīṣiṇo hi ye kecit yatayo mokṣadharmiṇaḥ
teṣāṃ vicchinnatṛṣṇānāṃ yogakṣemavaho hariḥ ||-śāṃti. 348-72.
anaṃtaṃ bata me vittaṃ yasya me nāsti kiṃcana
mithilāyāṃ pradiptāyāṃ naiva dahyati kiṃcana ||-ma. bhā. śāṃtiparva.
kāmaṃ kālena mahatā ekāṃtitvātsamāhitaiḥ
śakyo draṣṭuṃ sa bhagavānprabhāsaṃhṛśyamaṃḍale
85. ye'pyanyadevatā bhaktā yajante śraddhayānvitāḥ
te'pi māmeva kaunteya yajaṃtyavidhipūrvakam
8.26
karmaṇā manasā vācā viṣṇumeva yajanti te
brahmāṇaṃ śītikaṃṭhaṃ ca yāścānyā devatāḥ smṛtāḥ
prabuddhacaryāḥ sevanto māmevaiṣyanti yatparam
86. patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati
tadahaṃ bhaktyupahṛtamaśnāmi prayatātmanaḥ
8.29
87. samo'haṃ sarvabhūteṣu na me dveṣyo'sti na priyaḥ
ye bhajanti tu māṃ bhaktyā mayi te teṣu cāpyaham
8.30
ye vai bhajante paramaṃ pumāṃsaṃ | teṣāṃ vaśaḥ sa tu te maddhaśāśca
—paiṃgikhileṣu.
na kaściddayitaḥ suhṛttamo na cāpriyo dveṣya upekṣya eva vā
tathāpi bhaktānabhajate yathā tathā suradrumo yadvadupāsito'rthadaḥ
—bhāga. 10-18-22.
sarvatra vigatasnehā madbhaktyā mokṣase'cirāt
ahaṃ sarvatra samadṛk dveṣyo vā priya eva vā || —ayo. 9-65.
88. api cetsudurācāro bhajate māmanyabhāk
sādhureva sa maṃtavyaḥ samyagvyavasito hi saḥ
8.31
brahmaghno gurutalpago'pi puruṣaḥ steyī surāpo'pi vā
mātṛbhrātṛvihiṃsako'pi satataṃ bhogaikabaddhāvuraḥ
nityaṃ stotramidaṃ japan raghupatiṃ bhaktyā hṛdisthaṃ smaran
dhyāyanmuktimupaiti kiṃ punarasau svācārayukto naraḥ
ahaṃ brahmeti māṃ dhyāyannekāgramanasā sakṛt
sarvaṃ tarati pāpmānaṃ kalpakoṭiśataiḥ kṛtam
89. kṣipraṃ bhavati dharmātmā śaśvacchāntiṃ nigacchati
kaunteya pratijānīhi na me bhaktaḥ praṇaśyati
8.20
adhyāya dahāvā
90. ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ
ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmaṃta eva ca
8.41
ekaiva mūrtirbibhide tridhā sā sāmānyameṣāṃ prathamāvaratvam
viṣṇorharastasya hariḥ kadācidvedhā tayostāvapi dhāturāyau
—kumāra. 7-44.
mānyaḥ sa me sthāvarajaṃgamānāṃ sargasthitipratyavahārahetuḥ
raghu. 2-44.
ātmaiva devatāḥ sarvāḥ sarvamātmanyavasthitam
ātmā hi janayatyeṣāṃ karmayogaṃ śarīriṇām ||–manu. 12-119.
91. yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā
tattadevāvagaccha tvaṃ mama tejoṃ'śasaṃbhavam
8.31-2
yatkiṃ ca loke bhagavanmahasvadojaḥ sahasvad balavatkṣamāvat
śrīhrīvibhūtyātmavadadbhutārṇaṃ tattvaṃ paraṃ rūpavadasvarūpam
—bhāga. 2–6–44.
ṛṣayo manavo devā manuputrā mahaujasaḥ
kalāḥ sarve harereva saprajāpatayaḥ smṛtāḥ
ete svāṃśakalāḥ puṃsaḥ kṛṣṇastu bhagavānsvayam || —bhāgavate.
adhyāya akarāvā
•92. kālo'smi lokakṣayakṛtpravṛddho
lokānsamāhartumiha pravṛttaḥ
ṛte'pi tvāṃ na bhaviṣyanti sarve
ye'vasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ
8.33
niyataṃ kālapāśena baddhaṃ śakra vikatthase
ayaṃ sa puruṣaḥ śyāmo lokasya harati prajāḥ
baddhvā tiṣṭhati māṃ raudraḥ paśuṃ raśanayā yathā || —mokṣadharme.
93. tasmāt tvamuttiṣṭha yaśo labhasva
jitvā śatrūnbhuṃkṣva rājyaṃ samṛddham
mayaivaite nihatāḥ pūrvameva
nimittamātraṃ bhava savyasācin
8.55
ubhau me dakṣiṇau pāṇī gāṃḍīvasya vikarṣaṇe
tena devamanuṣyeṣu savyasācīti māṃ viduḥ || -virāṭa. 44-19.
eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ | sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā
karmādhyakṣaḥ sarvabhūtādhivāsaḥ | sākṣī cetā kevalo nirguṇaśca
94. matkarmakṛnmatparamo madbhaktaḥ saṃgavarjitaḥ
nirvairaḥ sarvabhūteṣu yaḥ sa māmeti pāṃḍava
8.12
na yasya svaḥ para iti vitteṣvātmani vā bhidā
sarvabhūtasamaḥ śāṃtaḥ sa vai bhāgavatottamaḥ ||-bhāga. 11-2-52.
avinayamapanaya viṣṇo damaya manaḥ śamaya viṣayamṛgatṛṣṇām
bhūtadayāṃ vistāraya tāraya saṃsārasāgarataḥ || -śaṃkarācāryāḥ
adhyāya bārāvā
95. śreyo hi jñānamabhyāsājjñānāddhyānaṃ viśiṣyate
dhyānātkarmaphalatyāgastyāgācchrāntiranaṃtaram
9.1
adhikaṃ kevalābhyāsājjñānaṃ tatsahitaṃ tataḥ
dhyānaṃ tataścāparokṣaṃ tataḥ śāntirbhaviṣyati
9.13
—sāmavede.
jñānādupāstirutkṛṣṭā karmotkṛṣṭamupāsanāt
iti yo veda vedāntaiḥ sa eva puruṣottamaḥ || —sūryagī. 4-47.
96. adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca
nirmamo nirahaṃkāraḥ samaduḥkhasukhaḥ kṣamī
9.14
97. saṃtuṣṭaḥ satataṃ yogī yatātmā dṛḍhaniścayaḥ
mayyarpitamanobuddhiryo me bhaktaḥ sa me priyaḥ
9.7
yasminsarvāṇi bhūtāni ātmaivābhūdvijānataḥ
tatra ko mohaḥ kaḥ śoka ekatvamanupaśyataḥ
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajaṃtuṣu
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ
saṃtoṣaṃ paramāsthāya sukhārthī saṃyato bhavet
saṃtoṣamūlaṃ hi sukhaṃ duḥkhamūlaṃ viparyayaḥ
98. amānitvamadaṃbhitvamahiṃsā kṣāṃtirārjavam
ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ
9.8
99. iṃdriyārtheṣu vairāgyamanahaṃkāra eva ca
janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam
9.9
iṃdriyottaspecificmarogāṇāṃ bhogāśāvarjanādṛte
nauṣadhāni na tīrthāni na ca mantrāśca śāntaye ||-yo. 7-6-45.
100. asaktiranabhiṣvaṃgaḥ putradāragṛhādiṣu
nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu
9.10
anvayaḥ--(karmaṇi) asaktiḥ, putradāragṛhādiṣu anabhiṣvaṃgaḥ, iṣṭa-aniṣṭaupapattiṣu nityaṃ samacittattvam ca (etāni jñānalakṣaṇāni kathyante)
vedāntavijñānasuniścārthāḥ saṃnyāsayogādyatayaḥ śuddhasattvāḥ
te brahmalokeṣu parāntakāle parāmṛtātparimucyanti sarve
-iti śrutiḥ
alaṃ harṣaviṣādābhyāṃ śubhāśubhaphalodaye
vidhātrā vihitaṃ yadyattadalaṃdhyaṃ surāsuraiḥ
-ayo. 6-11.
101. mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī
viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi
9.11
aṇvapyupāhṛtaṃ bhaktaiḥ premṇā bhūryeva me bhavet
bhūryapyabhaktopahṛtaṃ na me toṣāya kalpate || -bhāga. 10-81-3.
visṛjya sarvānanyāṃśca māmevaṃ viśvatomukham
bhajantyananyayā bhaktyā tānmṛtyoratipāraye ||-bhāga. 3-25-40.
101. adhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam
etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadato'nyathā
9.20
anvayaḥ—adhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanaṃ ca etat ( upari uktaṃ sarvaṃ )
jñānaṃ iti proktam | yad ataḥ anyathā ( tat ) ajñānaṃ ( iti uktaṃ ca )
mokṣasya na hi vāso'sti na grāmāntarameva vā
ajñānahṛdayagraṃthināśo mokṣa iti smṛtaḥ || —śivagī. 13-32.
103. kāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate
puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate
9.21
104. puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṃkte prakṛtijān guṇān
kāraṇaṃ guṇasaṃgo'sya sadasadyonijanmasu
9.26
sa yathākāmo bhavati tatkraturbhavati
ātmeṃdriyamanoyuktaṃ bhoktetyāhurmanīṣiṇaḥ
—iti śrutiḥ
sasyamiva martyaḥ pacyate sasyamivājāyate punaḥ
—kaṭhopaniṣad
105. yāvatsaṃjāyate kiṃcitsattvaṃ sthāvarajaṃgamam
kṣetra-kṣetrajñasaṃyogāttadviddhi bharatarṣabha
9.33
jīvātmanirgame dehamaraṇasyātra darśanāt
dehātirikta evātmetyāhurlokāyatāḥ pare ||-paṃcadaśī, citra. praka.
106. yathā prakāśayatyekaḥ kṛtsnaṃ lokamimaṃ raviḥ
kṣetraṃ kṣetrī tathā kṛtsnaṃ prakāśayati bhārata
9.5
sūryo yathā sarvalokasya cakṣurna lipyate cākṣuṣairbāhyadoṣaiḥ
ekastathā sarvabhūtāntarātmā na lipyate lokaduḥkhena bāhyaḥ
—iti śrutiḥ, nī. ṭīkā
107. sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisaṃbhavāḥ
nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam
9.17
sattvaṃ rajastama iti nirguṇasya guṇāstrayaḥ
sthitisarganirodheṣu gṛhītā māyayā vibhoḥ ||-bhāga.2-5-18.
sattvaṃ rajastamaścaiva trīnvidyādātmano guṇān
yairvyāpyemānsthito bhāvānmahānsarvānaśeṣataḥ || -manu. 12-24.
108. sattvātsaṃjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca
pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca
9.20-2
sattvaṃ jñānaṃ tamo'jñānaṃ rāgadveṣau rajaḥ smṛtam
etadvyāptimadeteṣāṃ sarvabhūtāśritaṃ vapuḥ
-manu. 12-26.
109. guṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān
janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśnute
9.5-2
raghurapyajahādguṇatrayaṃ prakṛtisthaṃ samaloṣṭakāñcanaḥ | -raghu. 8-21.
dvāveva cintayā muktau paramānaṃda āplutau
yo vimugdho jaḍo bālo yo guṇebhyaḥ paraṃ gataḥ || bhāga. 11-9-4.
adhyāya paṃdharāvā
110. nirmānamohā jitasaṃgadoṣāḥ adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ
dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñairgacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat
9.18
parāñci khāni vyatṛṇatsvayaṃbhūstasmātparāṅpaśyati nāṃtarātman | kaściddhīraḥ pratyagātmānamaikṣadāvṛttacakṣuramṛtatvamicchan
-kaṭhopaniṣad 2-1-1.
111. yasmāt kṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ
atosmi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ
10.1
112. abhayaṃ sattvasaṃśuddhirjñānayogavyavasthitiḥ
dānaṃ damaśca yajñaśca svādhyāyastapa ārjavam
10.2
113. ahiṃsā satyamakrodhastyāgaḥ śāṃtirapaiśunam
dayā bhūteṣvaloluptvaṃ mārdavaṃ hrīracāpalam
10.3
adattasyānupādānaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ
ahiṃsā satyamakrodha ijyā dharmasya lakṣaṇam
atha yattapo dānamārjavamahiṃsā satyavacanamiti tā asya
dakṣiṇāḥ
ahiṃsā satyamasteyaṃ śaucamindriyanigrahaḥ
dānaṃ damo dayā śāntiḥ sarveṣāṃ dharmasādhanam ||-yājñavalkya-smṛtiḥ
114. tejaḥ kṣamā dhṛtiḥ śaucamadroho nātimānitā
bhavanti saṃpadaṃ daivīmabhijātasya bhārata
10.4
115. daṃbho darpo'bhimānaśca krodhaḥ pāruṣyamevaca
ajñānaṃ cābhijātasya pārtha saṃpadamāsurīm
10.5
jarā rūpaṃ harati hi dhairyamāśā | mṛtyuḥ prāṇāndharmacaryāmasūyā
krodhaḥ śriyaṃ śīlamanāryasevā | hriyaṃ kāmaḥ sarvamevābhimānaḥ
yatsānubandhe'sati dehagehe mamāhamityūḍhadurāgrahāṇām
puṃsāṃ sudūraṃ vasato'pi puryāṃ bhajema tatte bhagavanpadābjam
116. daivī saṃpadvimokṣāya nibaṃdhāyāsurī matā
mā śucaḥ saṃpadaṃ daivīmabhijātosi pāṃḍava
10.21
anvayaḥ—pāṃḍava ! daivī saṃpat vimokṣāya, āsurī ( saṃpat ca ) nibaṃdhāya matā
( tvaṃ ) daivīṃ saṃpadaṃ abhijātaḥ asi | mā (a) śucaḥ
117. trividhaṃ narakasyedaṃ dvāraṃ nāśanamātmanaḥ
kāmaḥ krodhastathā lobhastasmādetattrayaṃ tyajet
10.23
mānaṃ hitvā priyo bhavati krodhaṃ hitvā na śocati
kāmaṃ hitvā'rthavānbhavati lobhaṃ hitvā sukhī bhavet
anityā śatravo bāhyā viprakṛṣṭāśca te yataḥ
ataḥ so'bhyantarānnityān ṣaṭpūrvamajayadripūn ||–raghu.17-45.
118. yaḥ śāstravidhimutsṛjya vartate kāmakārataḥ
na sa siddhimavāpnoti na sukhaṃ na parāṃ gatim
10.24
iṃdriyāṇāṃ prasaṃgena doṣamarcchatyasaṃśayam
saṃniyamya tu tānyeva siddhimāpnoti mānavaḥ || - śāṃti. 323-8.
119. tasmācchāstraṃ pramāṇaṃ te kāryākāryavyavasthitau
jñātvā śāstravidhānoktaṃ karma kartumihārhasi
10.3-2
śāstrasajjanasaṃsargaiḥ prajñāṃ pūrvaṃ vivardhayet
sekasaṃrakṣaṇārambhaiḥ phalaprāptau latāmiva || —yoga. –5-12-24.
110. sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata
śraddhāmayo'yaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ
10.4-2
iṃdriyebhyaḥ paraṃ manaḥ, manasaḥ sattvamuttamam ( buddhiḥ )
sattvādadhi mahānātmā mahato'vyaktamuttamam || -kaṃṭha 6-7.
nigamācāryavākyeṣu bhaktiḥ śraddheti viśrutā | -aparokṣānubhūti. 8
na dṛṣṭapūrvaṃ pratyakṣaṃ paralokaṃ viduurbudhāḥ
āgamāṃstvanatikramya śraddhāttavyaṃ bubhūṣatā || -śāṃti.28-42.
121. yajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ
pretān bhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ
10.14
devo'suro manuṣyo vā yakṣo gaṃdharva eva ca
bhajanmukundacaraṇaṃ svastimān syādyathā vayam || —bhāga. 7-7.
121. devadvijaguruprājñapūjanaṃ śaucamārjavam
brahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate
10.15
yadidaṃ brahmaṇo rūpaṃ brahmacaryamiti smṛtam
paraṃ tatsarvadharmebhyastena yānti parāṃ gatim ||-bhāra. śāṃ. 214-7.
213. anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat
svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate
10.16
satyaṃ brūyātpriyaṃ brūyānna brūyātsatyamapriyam
priyaṃ ca nānṛtaṃ brūyādeṣa dharmaḥ sanātanaḥ || —manu. 4-138.
apriyasya ca pathyasya vaktā śrotā ca durlabhaḥ ||sabhā. 63-17.
āpadyunmārgagamane kāryakālātyayeṣu ca
kalyāṇavacanaṃ brūyādapṛṣṭo'pi hito naraḥ || -subhā. ra. 3-484.
114. manaḥprasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ
bhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate
10.20
manasaścendriyāṇāṃ cāpyaikāgryaṃ paramaṃ tapaḥ
tajjyāyaḥ sarvadharmebhyaḥ sa dharmaḥ para ucyate || śāṃti 250-4.
prasādmādhuryaguṇopapannāḥ | yatnādanaucityaparāṅmukhānām
arthāḥ kavīnāmiva sajjanānām | sarvasya sarvāvasaropayogāḥ
-subhāṣitara. 2-165.
115. dātavyamiti yaddānaṃ dīyate'nupakāriṇe
deśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam
10.21-2
pātre dānaṃ svalpamapi kāle dattaṃ yudhiṣṭhira
manasā hi viśuddhena pretyānaṃtaphalaṃ smṛtam || -vana. 259-34.
akrodhena jayetkrodhamasādhuṃ sādhunā jayet
jayet kadaryyaṃ dānena jayetsatyena cānṛtam ||-ma. bhā udyogaparva.
196. yattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ
dīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam
10.22
197. adeśakāle yaddānamapātrebhyaśca dīyate
asatkṛtamavajñātaṃ tattāmasamudāhṛtaṃ
10.27
118. yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate
karma caivaṃ tadarthīyaṃ sadityevābhidhīyate
10.28
dāne tapasi satye ca yasya noccaritaṃ yaśaḥ
vidyāyāmarthalābhe vā māturuccāra eva saḥ || -udyo. 133-34.
upakāraḥ paro dharmaḥ parārthaṃ karma naipuṇam
pātre dānaṃ paraḥ kāmaḥ paro mokṣo vitṛṣṇatā ||-subhā. ratna. 3-82.
129. aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat
asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha
11.2
na dharmaḥ prīyate tāta dānairdattairmahāphalaiḥ
nyāyalabdhairyathā sūkṣmaḥ śraddhāpūtaiḥ sa tuṣyati
130. kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ saṃnyāsaṃ kavayo viduḥ
sarva-karma-phalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ
11.7
iha cāmutraṃ vā kāmyaṃ pravṛttaṃ karma kīrtyate
niṣkāmaṃ jñānapūrvaṃ tu nivṛttamupadiśyate
131. niyatasya tu saṃnyāsaḥ karmaṇo nopapadyate
mohāttasya parityāgastāmasaḥ parikīrtitaḥ
11.14
132. adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham
vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra paṃcamam
11.11
paṃca jñāneṃdriyāṇi-śrotraṃ tvakcakṣuṣī jivhā nāsikā caiva paṃcamī
paṃca karmeṃdriyāṇi-pāyūpasthaṃ hastapādaṃ vākcaiva daśamī smṛtā ||1
11.42
mana, 12 buddhi.
śarīramādyaṃ khalu dharmasādhanam
sumaṃtrite suvikrānte sukṛte suvicārite
sidhyantyarthā mahābāho daivaṃ cātra pradakṣiṇam
yathā bījaṃ vinā kṣetramuptaṃ bhavati niṣphalam
tathā puruṣakāreṇa vinā daivaṃ na sidhyati
133. śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāṃtirārjavameva ca
jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam
11.43
satyaṃ dānamathādroha ānṛśaṃsyaṃ trapā ghṛṇā
tapaśca dṛśyate yatra sa brāhmaṇa iti smṛtaḥ ||-ma. bhā. śāṃti. 189.
134. śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam
dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam
11.44
kṛcchralabdhamapi labdhavarṇabhāk | taṃ dideśa munaye salakṣmaṇam
apyasupraṇayināṃ raghoḥ kule | na vyahanyata kadācidarthitā
-raghu. 11-2.
śauryaṃ vīryaṃ dhṛtistejastyāga ātmajayaḥ kṣamā
brahmaṇyatā prasādaśca rakṣā ca kṣatralakṣaṇam || -bhāga. 7-11-22.
kṣatrajaṃ sevate karma vedādhyayanasaṃgataḥ
dānādānaratiryastu sa vai kṣatriya ucyate ||-ma. bhā. śāṃti.189.
kṣatātkila trāyata ityudagraḥ kṣatrasya śabdo bhuvaneṣu rūḍhaḥ
rājyena kiṃ tadviparītavṛtteḥ prāṇairupakrośamalīmasairvā
-raghu. 2-53.
prajānāṃ rakṣaṇaṃ dānamijyādhyayanameva ca
viṣayeṣvaprasaktiśca kṣatriyasya samāsataḥ
-manu. 1-89.
135. kṛṣigaurakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarmasvabhāvajam
paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam
11.45
devagurvacyute bhaktiḥ trivargaparipoṣaṇam
āstikyamudyamo nityaṃ naipuṇaṃ vaiśyalakṣaṇam
śūdrasya saṃnatiḥ śaucaṃ sevā svāminyamāyayā
—bhāga. 7-11-23-28.
vaṇijyā paśurakṣā ca kṛṣyādānaratiḥ śuciḥ
vedādhyayanasaṃpannaḥ sa vaiśya iti saṃjñitaḥ ||—ma. bhā. śāṃti. 189.
paśūnāṃ rakṣaṇaṃ dānamijyādhyayanameva ca
vaṇikpathaṃ kusīdaṃ ca vaiśyasya kṛṣimeva ca || —manu. 1-90.
sarvabhakṣaratirnityaṃ sarvakarmakaro'śuciḥ
tyaktavedastvanācāraḥ sa vai śūdra iti smṛtaḥ || —śāṃti. 189.
ekameva tu śūdrasya prabhuḥ karma samādiśat
eteṣāmeva varṇānāṃ śuśrūṣāmanasūyayā || —manu. 1-91.
136. sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ
svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu
11.46
avekṣasva yathā svaiḥ svaiḥ karmabhirvyāpṛtaṃ jagat
tasmātkarmaiva kartavyaṃ nāsti siddhirakarmaṇaḥ ||-śāṃtiparva. 10-28.
137. yataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam
svakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ
11.59
vetti sarvāṇi śāstrāṇi garvastasya na vidyate
vinte dharmaṃ sadā sadbhisteṣu pūjāṃ ca vindati
sattāyāṃ vidyate jñāne vetti viṃtte vicāraṇe
viṃdate viṃdati prāptau śyanluk śam śeṣvidaṃ kramāt
hitaṃ yatsarvabhūtānāmātmanaśca sukhāvaham
tatkuryādīśvare hyetanmūlaṃ sarvārthasiddhaye || —udyo. 37-40.
yāvannapaśyedakhilaṃ madātmakaṃ tāvanmadārādhanamatparobhavet
śraddhāluratyūrjitabhaktilakṣaṇo yastasya dṛśyo'hamaharniśaṃ hṛdi
—rāmagītā.
138. yadahaṃkāramāśritya na yotsya iti manyase
mithaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati
11.61
139. īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe'rjuna tiṣṭhati
bhrāmayansarvabhūtāni yaṃtrārūḍhāni māyayā
11.65
eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā
karmādhyakṣaḥ sarvabhūtādhivāsaḥ sākṣī cetā kevalo nirguṇaśca
—śvetā. upa.
īśvaro na mahābuddhe dūre na ca sudurlabhaḥ
mahābodhamayaikātmā svātmaiva parameśvaraḥ || —yoga 7-48-22.
na śāstrairnāpi guruṇā dṛśyate parameśvaraḥ
dṛśyate svātmanaivātmā svayā sattvasthayā dhiyā || yoga. 6-118-4.
bhīṣāsmādvātaḥ pavate bhīṣodeti sūryaḥ
bhīṣāsmādagniśceṃdraśca mṛtyurdhāvati paṃcama || —chāṃdo. bra.
na te māmaṃga jānaṃti hṛdisthaṃ ya idaṃ tataḥ
ukthaśāstrā asutṛpo yathā nīhāracakṣuṣaḥ ||-bhāga. 11-21-28
aṃguṣṭhamātraḥ puruṣo'ntarātmā tadā janānāṃ hṛdaye saṃniviṣṭaḥ
kaṭho. 6-18.
140. manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru
māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo'si me
11.66
141. sarvadharmānparityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja
ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ
11.78
sa eṣa sarvebhyaḥ pāpmabhya udita udeti ha vai sarvebhyaḥ
pāpmabhyo ya evaṃ veda | tarati śokamātmavid
tatra ko mohaḥ kaḥ śoka ekatvamanupaśyataḥ | —iti chāṃdogye.
saṃsārabaṃdhanarmuktiḥ kathaṃ me syātkadā vidhe
iti yā sudṛḍhā buddhirvaktavyā sā mumukṣutā
anyatra dharmādanyatrādharmādanyatrāsmātkṛtākṛtāt
anyatra bhūtācca bhavyācca yattatpaśyasi tadvada —kaṭha. 2-14.
141. yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ
tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama
11.78.p1.85
supraṇīto balaugho hi kurute kāryamuttamam
andhaṃ balaṃ jaḍaṃ prāhuḥ praṇetavyaṃ vicakṣaṇaiḥ || sabhā. 20-16.
sāhase śrīḥ prativasati
yasya yantā hṛṣīkeśo yoddhā yasya dhanaṃjayaḥ
rathasya tasya kaḥ saṃkhye pratyanīko bhavedrathaḥ ||-droṇa 11-36.
samāptam
ati+i 109, 111. ati+ric 15. adhi+gam 29, 31. anu+i 85.
11.78.p1.5
anu+vṛt 37, 48. anu+vi+dhā 27. anu+śuc 6, anu+śru 5.
11.78.p1.137
anu+sthā 41. anu+smṛ 80. abhi+jan 24, 114. abhi+arc 137.
11.78.p1.14
abhi+dhā 128. abhi+bhū 1. abhi+yuj 84. abhi+ram 136. abhi+svañj
100. arha 12, 36, 119. ava+āp 17, 69, 118. ava+īkṣ 14.
11.78.p1.8
ava+jñā 127. aś 31, 86, 109. as 18, 19, 26, 90. aha 51,130.
ā+i 140. ā+car 37. ā+dā 59. ā+vṛ 59. ā+śri 138. i 80,
94. iṣ 100. ut+ā+ha 127. ut+diś 126. ut+vṛ 62. ut+sṛj
118. ut+sthā 16, 93. ut+sad 4. upa+i 81. upa+jan 24. upa+diś
53. upa+pad 131. ṛcch 30. kath 15. kṛ 17, 20, 32, 33, 37, 42,
119. kḷp 9. gam 70. grah 11, 68. ceṣṭ 42. chid 61. jan (jā)
2, 13. jāgṛ 28. ji 16, 63, 93, 110. juṣ 38. tan 137. tij 8.
11.78.p1.131
tṛ 75. tyaj 20, 113. trai 18. dṛś 28, 50, 66. dhyai 24. namas+kṛ
140. ni+gam 89. ni+baṃdh 107. ni+yam 131. ni+yuj 138. ni+vṛta
82. ni+han 93. ni+as 130. pat 3. pari+upa+ās 84. pari+kṛt 131.
11.78.p1.121
pari+tyaj 141. pari+sam+āp 52. pra+āp 16, 30. pra+i 121.
11.78.p1.89
pra+kāś 106. pra+dā 86. prath 111. pra+drup 2. pra+naś 1, 25, 66, 89.
11.78.p1.35
pra+pad 48, 75, 79 pra+vṛta 92. pra+tre 74. pra+sidh 33. pra+sthā 35.
11.78.p1.114
prati+jñā 89, 140. budh 49. brū 22, 45, 51, 82, 130. bhaj 48, 76,
87, 88. bhāṣ 6. bhuj 16, 93. bhū 5, 20, 34, 40, 46, 114.
11.78.p1.111
bhram 139. man 39, 67, 88, 138. muc 41. muh 7. mokṣ 141. yaj 85,
121. yat 23, 69, 71. 73. yam 55. yā 42, 71. yuj 17, 21, 38,64.
yudh 40, 80, 138. ram 61. labh 55, 136. lip 58. lupū 3. vac 20,
82, 122, 129. vah 84. vi+ava+go 88. vi+i 22. vi+kaṃpū 14. vi+naś
pariśiṣṭa-ga
śabda sūci.
135. vārṣṇeya 2. vāsas 11. vāsudeva 79. vikarma 49. vikṛti 13. vijaya
142. vijñāna 64,133. vid-viduḥ 130. vidyā 29,54,60. vidvān 38,42.
vidhi 85. vibhūti 91. vimukta 109. vimūḍha 39. virāṭa puruṣa 135. viviktadeśa 101. viṣaya 8, 22, 24, 27. vihāra 64. vīra 47. veda 46, 111.
11.78.p1.63
vairāgya 68, 99. vairī 44. vaiśyapharma 135. vyavasita 88. vyādhi 99. śatru
93. śama 29, 133. śarīra 11, 33. śarīrī 15. śārīra tapa 122. śāstravidhi 118, 119. śāṃti 26, 29, 55, 89, 95, 113. śītoṣṇa 8, 63.
11.78.p1.51
śoka 33. śūdrakarma 135. śauca 98, 114, 122, 133. śaurya 134. śraddhā
41, 57, 56, 85, 120. śrī 142. śrīkṛṣṇa 36. śrīmat 91. śreyas 14,
37, 43, 52, 75, 95. śvapāka 60. ṣaṭśāstra 65. saṃkara 2, 3. saṃkalpa 51.
11.78.p1.12
saṃga 19, 20, 24, 110. sat 10, 128. satya 54, 113, 123. sattva
91, 105, 107, 108, 112, 120. sadasad 104. sanātana 1, 12.
11.78.p1.15
saṃtuṣṭa 97. saṃnyāsa 21, 31, 57, 130, 131. saṃpad 114. saṃbhāvita 15.
11.78.p1.68
sama 9, 17, 20, 64, 87, 96. samacittatva 100. samatva 20. samadarśin
60. saṃmoha 25. saṃyama 8. saṃyamī 28. savyasācī 93. saṃśaya 56, 68.
11.78.p1.53
saṃsiddhi 136. sāṃkhyaśāstra 65. sāttvika 121, 125. sādhu 47, 88. siddhi
9, 20, 31, 36, 73, 81, 118, 136, 137. sukha 6, 17, 22, 26,
56, 118. sukhaduḥkha 8, 17, 63, 103, 110. susukhaṃ 83. sevā 53.
11.78.p1.16
saumyatva 124. spṛhā 22. smṛti 46. svakarma 17. svadharma 14, 43. svarga 16.
11.78.p1.113
sthāvara 105. sthitadhī 22. svādhyāya 112, 123. hī 113.
11.78.p1.p20
'gītā-subhāṣitam' cyā prathamāvṛttīlā
miḷālele kāṃhīṃ āśīrvāda. ( kevaḷa sūtramaya )
kesarī-iṃgrajī śāḷāṃtūna saṃskṛta abhyāsālā joḍa pustaka (Supplementary) म्हणून लावण्यासारखें आहे. Chronicle-Attempt commendvalue to the students. śrīmaṃta bāḷāsāheba paṃtapratinidhīpustaka phāra cāṃgale. vidyārthyāṃsa viśeṣa upayukta. 12 prati pāṭhavā. navākāḷavidyārthī va sāmānya vācaka yāṃnīṃ avaśya yā pustakāceṃ pariśīlana karāveṃ.
samānārthaka vacanāṃceṃ sāhya gheūna gītā-vacanāṃcā tulanātmaka abhyāsa kelyāsa
graṃthāvara navīna prakāśa paḍato. śrī. ga. vi. ketakara-hāyaskulāṃta 5-6 iyattesa
kramika pustaka (Text-Book) mhaṇūna lāvaṇyāsārakheṃ āhe. saṃskṛta bhāṣā va
dhārmika-nītiśikṣaṇa hīṃ donhī sādhaṇārī āheta. 50 pratī pāṭhavā. balavaṃtataruṇāṃnā pustaka saṃgrāhya āhe. mārtaṃḍa-lahāna-moṭhyā va suśikṣita pratyeka gṛhasthāneṃ
nehamīṃ bāḷagāvā, asā upayukta graṃtha jhālā āhe. Prin-M. M. SaveI recommend it to my students. रणगर्जना-पुस्तक विद्याrthyāṃsa adhika upayukta āhe. kulābā samācāra-ślokāṃceṃ rahasya vācakāṃnā
samajela aśī kāḷajī ghetalī āhe. vidyārthyāṃsa phāraca upayukta. lokasattāpāścātya vidyālaṃkṛta taruṇāṃpuḍheṃ atyaṃta mahattvāce va dhārmika bhāvanā jāgṛta
karaṇāre nivaḍaka śloka dile āheta. pustaka sarvāṃgasuṃdara āhe. Indian
paricaya vidyārthyāṃsa vhāvayālā pustakācā cāṃgalā upayoga hoīla. Mr.
this Shool. śrī. ja. ga. ḍhavaṇa-'subhāṣita' nāṃvālā sārtha jhāleṃ
āhe. gītāvāṅmayāṃta uttama bhara. Mr. S. V. Pendse-Your
mupavarṇitam avaśyametatsaṃgrāhyamabhyasanīyaṃ ca sahajasaralakāvyarasāsvādābhilāṣukaiśchātraiḥ
kirloskara—āpalyā dharmālā va saṃskṛtīlā poṣaka śloka gīteṃta dākhavūna yā, aseṃ
āvhāna karaṇārāṃnā heṃ pustaka samarpaka uttara āhe. jñānasāgara—sāmānya lokāṃsa
va vidyārthyāṃsa atyaṃta upayukta. vainateya—sakriya gītāprema utpanna karāvayālā va
duyyama śāḷāṃtūna varacyā vargāṃta dharmaśikṣaṇālā phāra upayogī. lekhakācyā śramāceṃ
cīja gītābhimānī dhanika, pālaka va śikṣaka yāṃnī karāveṃ. priṃ. nā. ma. kāḷe—
gītāgraṃthāṃtīla. suvarṇaraja uddhṛta kele asūna bhāratīya karmayoga-śāstrātīla tattvāṃceṃ pratipādana karaṇyācā hā eka prayatna āhe. 12 pratī pāṭhavā. Mr. K. S. DandekarMagazine—gītāślokāṃcā artha vyutpattisaha samajela aśī māṃḍaṇī. iṃgrajī
varacyā vargāṃtīla vidyārthyāṃsa gītecī goḍī lāgaṇyāsa upayukta. Ram Mohan
School Magazine—vidyārthī kartavyaniṣṭha hotīla aśī dṛḍha āśā. pustaka
upayukta va saṃgrāhya. vācaka va vidyārthī niḥsaṃśaya ṛṇī. mumukṣu--hā graṃtha śāḷākaॉlejāṃtūna dharmagraṃtha agara saṃskṛta pustaka mhaṇūna śikaviṇyājogā āhe.
to grown-ups. gṛhalakṣmī—varacyā vargātīla vidyārthīvṛṃdālā viśeṣa
upayoga. sāmānya vācakāṃsa gīteceṃ marma samajaṇyāsa cāṃgalī madata hoīla. saṃdeśa—
śrī. morayā yāṃcyā lihiṇyāṃta nehamīṃ kalpanānāvinya asāyaceṃca āṇi tyāceṃ
pratyaṃtara yā pustakāṃta pūrṇapaṇeṃ pāhāvayāsa sāṃpaḍateṃ. pri. vi. bā. phaḍaṇīsa—
prayatna svataṃtrabuddhīcā. saṃskṛta abhyāsa karatāṃnā sahajagatyā sanātana dharmācīṃ śāśvata
tattveṃ va vyavahāra yāṃceṃ jñāna hoteṃ. V. Prin. G. D. Dev.--Never
Schools. ānaṃda--śāḷāṃtūna dharma-śikṣaṇa deṇyācyā kāmīṃ cāṃgalāca upayoga
hoīla. hindu--lekhaka, vakte va āptavākyāṃcā padopadīṃ upayoga karaṇārī jāṇatī
maṃḍaḷī yāṃnā phāra mahatvāceṃ. nivaḍa karaṇyāṃta bareṃca kauśalya. duyyama śāḷāṃtīla
pāṭīla yāṃnīṃ vidyārthī vargāsa kāyamaceṃ ṛṇī keleṃ āhe. sāmānya vācakāṃsahiyācyā
pariśīlanāneṃ gītā-hṛdgata samajaṇyāsa madata hoīla. vāṅmaya-pravartaka kamiṭī
tryaṃbakeśvara -- śṛṃgārarasādi caṭora subhāṣitāṃ aivajīṃ aśīṃ siddhāṃtabhūta subhāṣiteṃ
vidyārthyāṃcyā toṃḍīṃ basalyāneṃ te sarvatopari kāryakṣama va karma, bhakti āṇi jñāna
yāṃce cahāte va anuṣṭhāte ase nipajatīla. śrī. pāṭīla
yāṃnīṃ vidyārthyāsa yogya vaḷaṇa va śikṣaṇa deṇyāsāṭhīṃ heṃ pavitrakārya keleṃ
āhe. de. bha. śrī. na. ciṃ. keḷakara - subhāṣitāṃcī nivaḍa phāraca
cāṃgalī kelī āhe. je śloka nehamīṃ toṃḍīṃ rāhāve aseṃ vāṭateṃ tyāṃcī nehamīṃ upasthiti rāhaṇyālā heṃ pustaka phāra upayogī hoīla. śrī. go. kṛ.
muṃḍale-pustaka va kārya pāhūna ānaṃda va utsāha vāṭalā. pustaka tara viśeṣaca
upayukta. 25 pratī pāṭhavā. ratnākara-varacyā vargāṃtīla vidyārthyāsa abhyāsāsa
yogya... āpalyā dharmagraṃthācyā utkṛṣṭa bhāgācā paricaya vidyārthīdaśenaṃtarahi hitakāraka.
cāṃgalā vyāsaṃga ṭheūna pustaka tayāra keleṃ āhe. jñānaprakāśa-vidyārthyāsa va
prauḍha abhyāsakāṃsahi upayukta... pariśramapūrvaka māṃḍaṇī. prayatna niḥsaṃśaya saphala.
vividha-vṛtta- vyākaraṇadṛṣṭīneṃ abhyāsa karaṇāṟyā hāyaskulāṃtīla vidyārthyāṃnā,
sadhyāṃcī śikṣaṇapaddhati lakṣāṃta ghetāṃ heṃ pustaka mahattvāceṃ vāṭela. Progress of
samajela. New Poona College Magazine--hāyaskūlace vidyārthyāṃsa
saṃskṛta bhāṣāśikṣaṇāsāṭhīṃ va vargāta nītiviṣayaka dhārmika pustaka mhaṇūna yā pustaकाचा चांगलाच उपयोग होईल. Fergusson College Magazine-saṃ. vidyārthyāsa upayukta. navā manu--pustaka lihiṇyāṃta phāraca śrama ghetalele āheta.
pustaka pratyeka hiṃdu dharmābhimānyāsa atyaṃta upayogī āhe. Mr. B. G. Jagapro. ma. a. karaṃdīkara. M. A. -- prayatna niḥsaṃśaya abhinaṃdanīya. paddhati phāraca
upayukta.
ekūṇa pṛṣṭhe 190 + 16=206
See also: more in Vedāntic and didactic works
- Gurucaritra — Marathi; 1180–1650 CE; partly digitised
- Viveksindhu — Marathi; 1180–1650 CE; partly digitised
- Paramamrita (Paramāmṛta) — Marathi; 1180–1650 CE; partly digitised
- Manace shlok (Manāce ślok) — Marathi; 1660 CE
- Dasabodha (Dāsabodha) — Marathi; 1667 CE; partly digitised