Manasara Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Manasara-Shilpashastra; III. Manasara on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Manasara: Translation; V. Architecture of Manasara: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c25.47

v3.c25.47

तयोश्च मध्याप्रोकं भित्तिमध्यं विधिज्ञैः ।
धम्मान्तं वा च गन्धान्तं कैल्वान्तं गलान्तकं
भद्रिकान्ततल पश्चभेदं सर्वं बुधामास्तु ।
तत्तत् जातिवशात् प्रोक्तं घनद्वारे विधिक्रमात्
धम्मान्तं शूद्रजातीनां वणन् वैश्यं प्रकल्पयेत् ।
कुमुदं क्षत्रियं ज्ञाप्य कण्ठं विप्रमहोच्यते
पट्टिकां देवसंज्ञाप्या सर्वथा तेषु योगिकम्
ध(ज)लद्वारमिदं क्वापि बाह्ये नालं प्रयोच(ज)येत्
द्वादशांगुलमारभ्य त्रित्र्यंगुलविवर्धनात्
चतुविंशांगुलावावत् आयाम पञ्चधा भवेत् ।
षस्ता(स्ता)ष्टांगुलमारभ्य द्विव्यर्थंगुलविवर्धनात्
तारे षोडशमात्रान्तं पञ्चधा परिकीर्तितम् ।
समं त्रिपादमर्धं वा घनचित्रं तु मध्यमे
त्रिचतुष्कं च षण्मात्रं तारे तत् समनिष्ठकम् ।
मूलात् पञ्चविभागं स्यात् मकतारे समाश्रितम्
कद्रितं सिंह वक्त्रं स्यात् किञ्चित् मूलानताव्रतम् ।
घव(क)नालं प्रकर्तव्यम् वामे प्रासादमध्यमे
अन्तःपीठस्य नालस्य समे वा बहिरिष्यते ।
विस्तारायाममुत्सेधं सर्वांगानोच्चमाक्रमात्
संक्षेपदर्द्धमुद्दिष्ट अलङ्कारमथो(यो)च्यते ।
तततथोवास्तुकवैधवनौ श्रीमार्गं स्यात् फली-
कृतोपयुक्तम् ।
मध्ये भद्रं श्रीविशालं तदैव स्व श्रीचोविष्टकं
स्वस्तिवन्धाः ।
वेदाश्राभं तत्तृत्रिश्वाकरं स्यात् दवोथ श्रो-
वृततथ हस्तिपृष्टं हि नाम्ना
त्रतवाश्रामं शीर्षकं स्कन्धकान्तं तत्तत्तश्राश्रा
तत्तदायामयुक्तिः ।
मध्यै भद्रयुतं मकरैःकूटं च युक्तं तु मस्तके
कोटकं कुंभ भद्रनास्यम्
वृत्त वा गलमस्तकेनाभै तत् केसरं प्रोक्तं
युम्गतावामलं शिरः ।
पञ्चसप्त तु भागे तु त्रिद्यंशे मध्यमङ्ककम्
नागरद्राविडं चैव वेसरं च त्रिया भवेत् ।
चतुरश्रकांतताश्च च नागरं परिकीर्तितम् ।
षष्टाश्रं च षडर्थं च तत्तदायाममेव च
सोऽचिद्भाविदमित्युक्तं वेसरं तु प्रवक्ष्यते ॥
वृतं वृत्तायतं द्वयश्रं वृत्तं चातिप्रकथ्यते
स्तुप्यन्तं चतुरश्रं वा नागरं वा प्रकोर्तितम्
पादादि स्तूपिपर्यन्तं
श्रीवास्तुप्रसृति वृत्तायात् वेसरं तमुदाहृतम्
ग्रीवाकप्रभृतिवस्वश्रं विमानं द्राविडं भवेत्
तले तले विमानानां देवादिक्षु न्यसेत् क्रमात्
पूर्वाद्या द्वारपालौ तु नन्दिकाकौच विन्यसेत्
दक्षिणे दक्षिणमूर्त पश्चिमेऽच्युतमेव हि ।
अथवा लिगसंभूतं उत्तरे तु पितामहम्
मण्डपे मध्यमे भद्रे दक्षिणे तु विनायकम्
तत् पूर्वे पश्चिमे वाापि मुत्तवृषी विशोद्यतः ॥
कात्यायनि च तद्भागे क्षेत्रपालं तथैव च
स्थानकं लासनं युक्तं दिशामूर्ति न्यसेत् बुधाः
विशेषेण कनोपेत रूपाणां वा विधीयते
एवं मूलतले प्रोक्तं उपर्युपरि वक्ष्यते
पुरन्दरे न्यसेत् पूर्वे सुब्रह्मण्यमथापि वा
दक्षिणे रा(श)रमद्रं चं नारसिंह च पश्चिमे
उत्तरे तु विधातारं धनदो वा विशेषतः
एवं द्वितलं विन्यासं त्रितलं नमुशृद्धनाम् ।
तले तले म(भ)टान् सिद्धान् गन्धर्वादिनृर्मुनी
न्यसेत्
षोडशप्रतिमाश्चैव सर्वन्तपरिकीर्तिताम्
ग्रीवाधस्तात् प्रतेहार्थे कोणे कोणे नृपान्न्यसेत्
सर्वेषामपि देवानां तत्तदाहनमोरितम्
इन्द्रेभादिभिः युक्तिं विमानं संपदां पदम्
कूपैर्माडे स्तोराणमैथ्यभेदैर्युक्तं सर्वमिशोमं
नानाधिष्ठानां त्रिवेद्यादियोगम् ।
या(था)न्नः प्रोक्तं ते तया नामयोगायमैशालेः
पञ्जरं तोरणं मध्यमद्रम् ।