Manasara Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Manasara-Shilpashastra; III. Manasara on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Manasara: Translation; V. Architecture of Manasara: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c25.63
Mānasāra Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Mānasāra-Śilpaśāstra; III. Mānasāra on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Mānasāra: Translation; V. Architecture of Mānasāra: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c25.63
- Language
- English
v3.c25.63
अथ वक्ष्ये विशेषेण पञ्चभूम्यां च लक्षणम् । एकादिभानुभूम्यन्तं तुंगमानं प्रशस्यते विस्ताराच्च विधिं प्रोक्तं उच्चेतं तस्य उच्यते । विस्तारात् सार्धं पादूनं पादूनं द्विगुणं तु वा द्विगुणात् पादमातिथ्यं सार्थत्रो बहुभूमिके । क्षेत्ररे मण्डलं शाला द्वारशोभा प्रकल्पयेत् मूलम(प्रा)सादविस्तारं एकार्धद्वित्रिभागया तच्च संख्या द्वारशोभान्तु विस्तारं तत् प्रकल्पयेत् विस्तारे च विधिप्रोक्तं ग्रावामेकं त्रिभागया विस्तारवस्तिरुद्रांशं ग्रावामं तु त्रयोदश द्वारोत्सेवं पञ्चभागं तु द्वयांशं उपपीठकम् एकांशं अधिष्ठानं कोषस्त्वं द्वयांशं चरणोदयम् अधिष्ठानेादये शक्ति विशीत्रिभा[ग] विभाषि(जि)ते द्विभागं प्रथमॊत्सेधं गुणभागं उपानकम् । जगति पञ्चांशोद्रे कुमुदं तु चरांशकम् एकांशं पट्टानं खोडे द्वयांशं कन्धरोदयम् । एकांशं वाशनं प्रोक्तं महापद्मद्वयांशकम् एकांशं उर्ध्वकंपोञ्चं प्रधिष्ठानवशात् पितुः । पादतुंगगुणांशश्व द्वयांशं चरणोदयम् एकांशं सालभारगोच्चं तु कुत्स्र् पट्टी च वेदिका ग्रालंगारतुंगमानं तु एकोनविंशतिभागया युर्वाशकलकं प्रोक्तं ताडि पक्रांशकं भवेत् । क्रियांशार्चंगमानं तु फलका वेदार्थकं भवेत् द्वयांशं वीरकुण्डं च युगांशं पोतिकास्तथा । नाना अलंगा(का)रसंयुक्तं कल्पयेत् शिल्पिवित्तमः स्तूपान्तं उत्तरान्तं त्रयोविंशति भांषि(जि)ते प्रस्तरोच्चे सार्धवलांगतुंगं तदर्थं(र्धे) मंचमानं तु त्रिभागमचरणोदयम् । तस्यार्धं प्रस्तरोच्चेतं चरणास्योर्ध्वपालिकम् मञ्चमाने तु पादतुंगं विभाषि(जि)ते प्रस्तरोच्चं शिवांरोन कन्धरोञ्चशिवांशके सार्धद्वयांशं शिशिरस्तुंगं शेषमेकशिरोदयम् यदा(था)युक्त्यास्तथा शिल्पिकल्पयेत्पञ्चभूमिके। प्रस्तरोच्चेद्य एकविंशांशं उत्तरापेदमातृकम् उर्ध्वपद्मं चरांशञ्च कपोदं सप्तमातृकम् । यालं युर्वाशकं प्रोक्तं एकांशं वाशनं भवेत् ॥ पातोच्चं त्रिभागेन द्वयांशं चरणोदयम् प्रस्तरं गलमानं तु शिरोपमञ्चं शिवांशिवा । पादोच्चं युवांशीन प्रक्रांशं वेदिकोदयम् शेषं च त्रिभागेन द्विभागं स्तंभमुच्यते एकांशं ........कल्पयेत् शिल्पिवुद्धिमान ग्रालंगारतुंगमानं तु रुद्रांशं तु भागया । पादोच्चं युवांशीन एकांशं वेदिकोदयम् शेषञ्चत्रिभागेन द्विभागं स्तंभमुच्यते । ताडि एकांशकं चैव त्रिंशार्थागमेव च । भलका अधैवेदांशं वीरकण्ठ द्वयांशकम् । नाना अलंगारसंयुक्तं श्रालंगारं प्रभाव्यते । शेषं च एकविंशांशं उत्तरं च शिवांश्यकम् । उर्ध्वपद्मं द्वयां चांशं चा कपोतं प्रियमॆव च । यालं एकांशकं मोक्तं वेदिकायां शिवांश्यकम् । गलं द्वयंशकं चैव तत् समं उत्तरं उर्ध्वपद्मकम् । वृतवाग्द्वियांशं च वृत्तं च यॆकवाशनम् । शिखरं पञ्चांशकं प्रोक्तं महापद्मं शिवांश्यकम् । प्रस्तरे।ञ्चदशस्तांशं उत्तरद्वयमेव वा । उर्ध्वपद्मं चरांशञ्च कपोत रसांशकम् । यालं द्वयांशकं प्रोक्तं कल्पयेत् मंचमानकम् द्विभागचरणोच्चं तु नन्दभाग विभाषि(जि)ते । एकांशवेदिकोत्तुंगं त्रियांशं चरणोदयम् । शिवांर्श प्रस्तरोच्चेतं एकांशं गलमानकम् । द्वयांशं प्रानलं चैव शियांशं स्थूपिकोदयम् । पादोच्चं त्रिभागेन द्विभागस्तंभमुच्यते एकाशं प्रालंगारं उच्चं तु प्रालंगारं प्रभाव्यते ग्रालंगारतुंगमानं तु रुद्रांशं तु भागया । ताडि एकाशं चैव त्रियंशार्थागमेव च भलगा प्रर्थवेदांशं वीरकन्यद्वयांशकम्