Manasara Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Manasara-Shilpashastra; III. Manasara on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Manasara: Translation; V. Architecture of Manasara: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c27.s42: Chapter LIV

Mānasāra Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Mānasāra-Śilpaśāstra; III. Mānasāra on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Mānasāra: Translation; V. Architecture of Mānasāra: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c27.s42

Language: English

Chapter LIV

v3.c27.s42.1

1\. B. चिन्हं, C. हृत, I. चित्र। 6\. C. भूषणो, I. भूषणम्। 9\. I. भ्रमकर for भ्रमरकं suggested by the other Mss. 10\. (1) B. omits lines 10—14.
(2) C. मौख्यानां for मौल्यवेन। 14\. C. पौर, the other Mss. चूड। 15\. I. मौल, the other Mss. मौक्तिक। 16\. (1) B. नित्यं, C. नित्यै, for नोर्वां। (2) B. पट्टियुक्त्यपि। 17\. B. पादजालं पादजंघा, C. पादजालांगुजोन्मार्ग। 19\. I. कोसत्यै, B. कोत्तरोय, C. कौसिये। 20\. B. C. नव्यसंदेशं। 21\. I. राश for चाक्ष। 29\. C. महस्य पार्श्वे तु for पितामहं सव्यपार्श्वे। 30 (1) I. रक्त, B. रत्न। (2) B. omits the second *pāda* and also the four lines following. 33\. (1) C. करौ मकुट।
(2) By some confusion I. repeats h re lines 31—33. 38\. For तश्चेा, B. तस्यो। 42\. I. B. तुट्टकोश स्थि. C. दपाङ्कोशो स्थि। 43\. C. द्विमं, I. leaves the second *pāda* in a lacuna which has been supplied by the other Mss. 47\. I. चा'''for अथवा supplied by the other Mss.

v3.c27.s42.2

50. (1) C. कुचतने। (2) I. केकेः, C. रक्तेः।
(3) Before line 51, C. adds the following 51 lines which apparently belong to a chapter dealing with the illustrations of the *tāla* measures.

v3.c27.s42.3

वृक्ष्णोपात पादपर्यतं हारांतर शतांशकम् ।
उष्णोषं तु चतुर्मात्रं नेत्रांतं तु युगांगुलं ।
पृष्टांतं वेदमात्रं स्यात् मात्राणा मेढ्रामं तु सोमकं ।
तत्समं भागानुभागं स्यात् मुरुदोध्वं मुखद्वयं ।
जानुकंठं समो कुर्यात् जंघा च चारुतुल्यकं ।
पादजानु समोच्चं स्यात् देवमुक्तंममानयेत् ।
अंगुष्ठात् पाष्णिपर्यतं तलंदो (वो) शमात्रकं ।
चतुर्विंशतिमात्रं स्यात् ⸮⸮सोमकं ⸮⸮⸮⸮स्यते ।
कूर्परं च द्विमात्रं स्यात् प्रकोष्ठञ्चदशांगुलं ।
मध्यांगुलाग्रसीमांतं तलं द्वादशमात्रकं ।
रुद्रांशं मुखतारं स्यात् गलतारं युमद्वयं ।
तत्समं बाहुमूलं स्यात् जानुविस्तारं तत्समं ।
बाहुपर्यंतविस्तारं षट्त्रिंशांगुलं तथा ।
कुक्षियोरंतरं वापि विंशमात्रं प्रशस्यते ।
मध्ये।दरतारं च पंचादशांगुलं भवेत् ।
श्रोणिदेशविशालं स्यात् सप्तादशांगुलं भवेत् ।
नयाधिक्यं दशांगुल्यं कटिदेशे विशालकं ।
ऊरुमूलविशालं स्यात् द्वादशांगुलमिष्यते ।
मुरुमध्ये विशालं तु सार्द्धपंक्तंगुलं भवेत् ।
जंघामूलविशालं तु सार्धसप्तांगुलं तथा ।
जिह्वामध्य षडंगुल्यं विस्तारं तु युगांगुलं ।
नलक्त गुल्फविस्तारं सत्रिपार्दाण्यमात्रकं ।
सार्धवेद।गुलं पाष्णिर्विस्तारं परिकीर्त्तितं ।
पश्चषट्त्रिकपंचांशं प्रपादं विस्तारं भवेत् ।
तलाग्रातारं शरांगुल्यां वेदांशांगुष्ठदीर्घकं ।
द्विमात्रं तस्य विस्तारं ताराध्यंमं नवांवस्तृतं ।
तज्जेष्ठंगुष्ठ तत्तुल्यं दीर्घं विस्तारमंशकं ।
त्र्यंगुल्यं सार्धपक्षांशं मध्यंगुल्यं च श(१ भ्र)ये पादे ।

v3.c27.s42.4

मध्यमादि कनिष्ठांतं दोर्घमेव प्रस(श)स्यते ।
विस्तारं सप्तषट्पंच यवमानमुदाहृतं ।
तदर्धं च तदर्धं च नखविस्तारमुच्यते ।
बाहुमध्यविशाले तु सप्तांशं कूर्परं तथा ।
वेदांगुल्यं प्रकोष्ठं च मणिखंधे त्र्यर्थंशकं ।
त्र्यर्थंशं सार्धं पक्षांशं षडंशं तलमूलां वा ।
तलावांतरं युगांगुलं ।
तलदीर्घं षडंगुल्यं शेषांशं मध्यमांगुलं ।
सार्धंपंचांगुलं दीर्घं तर्जन्यनामिकाद्वयोः ।
सार्धंपंचारंगुलां दीर्घं कनिष्ठये तत्प्र(द)थापि वा ।
वंशां पक्षाधं सप्तयवार्थं चतुर्यवं क्रमात् ।
अंगुष्ठादि कनिष्ठातं विस्तारे परिकीर्तितं ।
स्थूलमूलं कृशाग्रं तु दुरूमानेन योजयेत् ।
अग्रे त्रिद्विभागेन नखतारं प्रशस्यते ।
तच्चतुर्भागमाधिक्यं नखताया (र) मुदाहृतं ।
ए(ये) कद्वित्रियवं वापि नखाग्रं कारयेत् सुधीः ।
अंगुष्ठेव च द्विपर्वं स्यात् त्रिपंचांचान्यदंगुलैः ।
ज्ञानरेखादि रेखैश्च कुर्यात्सुतलमध्यमे ।
केशांता दक्षिणे सूत्रांतं भू(भ्रु) वोर्मध्येमवस्थितिः ।
अक्षायामद्वयंगुलं तदर्धं तस्य विस्त्रि(स्तृ)तं ।
भू(भ्रु) वाया म युगांगुल्यं द्वयविस्तार मात्रिकं ।
द्वयंगुलं पुटपर्यंतं नासिका विस्त्रि(स्तृ)तं भवेत् ।
तदर्धं मध्यविस्तारं तदर्धं स्यात् तदर्धांगुलं ।

v3.c27.s42.5

n 51. (1) चन्द्रवीर is apparently for क्रमवीर, see chapter L, lines 35-36.
(2) C. स्यात् स्वखैरलां, 1. वस्त्रैरक्त ।

v3.c27.s42.6

n 52. C. केयूरकटकटकं स्वग्रीवरं पुरमंसेसुतं ।

v3.c27.s42.7

n 55. C. कुर्याच्च व्यचलं भवेत् ।

v3.c27.s42.8

n 59. C. मालादि संभुप्या मूलादि संहता ।

v3.c27.s42.9

n 60. C. हस्तं च दिद्विकं ।

v3.c27.s42.10

n 66. C. कुर्यात्तु दाराचयेत् ।

v3.c27.s42.11

n 71. C. लंबरे ।

v3.c27.s42.12

n 76. 1. मन्दिरा, C. मन्दिराम् ।

v3.c27.s42.13

81. C. मानयोर्दश।

v3.c27.s42.14

86. I. परिदं for वरदं suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.15

87. B. C. गोपाला, I. गोवाला।

v3.c27.s42.16

89. (1) B. दोर्घतोषां, C. दोर्घकक्षे।
(2) I. महोदरो, the other Mss. मनोहरा।

v3.c27.s42.17

90. B. चाक्षशृंगोदमवाभवेत्। C. चाक्षश्रीगे ⃰ भवेत्। I. श्वेता ⃰ ⃰ ⃰ ⃰ ⃰ ⃰ ⃰ ⃰ ⃰शोदमवाभवः।

v3.c27.s42.18

91. B. मध्यं कांचोललं मवेत्, C. omits this.

v3.c27.s42.19

92. (1) I. विशा नवाद्य च ग्रीव, B. विशालास्य सुप्रोव। (2) B. तुंद, C. तुगम्ब for तुतड।
(3) I. सि for स्मि suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.20

93. B इंदु for वृत।

v3.c27.s42.21

94. (1) C. omits the lines 94—97.
(2) I. म्या for प्रां suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.22

98. B. कोत्तरोय, I. कोत्तयं।

v3.c27.s42.23

103. B. C. स्याथा for स्याने।

v3.c27.s42.24

104. B. C. दंतिलंतुकरा, I. वामदन्तिकरा मवेत्।

v3.c27.s42.25

107. I. दंश for दक्ष suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.26

110. I. वाद्यते for वक्ष्यते suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.27

113. I. भवत् for भव suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.28

116. (1) B. केचिह्वह्वनिह्रस्तभं।
(2) C. notices here यस्मिन्स्थले पत्रमेकं न्यूनं and omits the next 35 lines.

v3.c27.s42.29

117. B. मटकताम्बिम्वत।

v3.c27.s42.30

119. I. पृष्टे देवी, the other Mss. पृष्ठे वंदि।

v3.c27.s42.31

121. B. हस्ताग्रं।

v3.c27.s42.32

122. B. वालिनामयं।

v3.c27.s42.33

127. B. मणेशो for माहेन्द्रो।

v3.c27.s42.34

134. B. प्राकवक्त्रास्या, I. पौत्रवत्तौ (वक्तो) स्यात।

v3.c27.s42.35

135. B. किरीटं मकुटं तथा।

v3.c27.s42.36

136. B. भैरवी वमंरालका। 137. B. मरुक्तं ।
139. B. चिन्हमुत्पुल्य ।
142. S. सत्यवाह्मकरोपरि, I. दामपरे ।
143. (1) B. घरं पार्श्वे, I. परापार्श्वे । (2) B. कंचुकी, L. कुचाग्रे ।
148. B. मयांडजो ।
149. I. संरक्त, B. संयुक्त ।
150. B. C. omit lines 150–151.
163. B. चैव, C. सर्वे for सव्ये ।
171. B. C. चार्थेकंचुल ।
173. For भद्र, B. C. पद्म ।
174. B. स्यानकं देवोमां प्रकारज्रुभावयेत् । C. नक्तं देवो समांशी रुजभावये । I. समांको कञ्ज भावयेत् ।
175. C. त्रिनेत्रा ।
181. I. मूर्ध for मूध्नि suggested by the other Mss.
183. I. ध्वंस for व्यांघा suggested by the other Mss.
188. B. C. मानके ।
189. B. भद्रयो, C. मंगलग्रये ।
190. B. पुटे सव्यक ऋक्षु, C. पुटासस्य कुचाग्र, 1. पुटासव्यकसाक्ष ।
192. B. निष्ठोकुरुतासने च, C. श्रेष्ठकुरुमानेसेन च……। Colophon:—B. एकषष्टितमो, C. leaves this in a lacuna.

v3.c27.s42.37

1. (1) I. सुगतदशिनकच्यानं for सुगतजैनकादीनां, B. जनकख्यानं C. स्नातिकं धून।
(2) B. मानपूर्वकं, I. पूर्वेना(मा)नकम् ।

v3.c27.s42.38

2. (1) I. सादिष्ठा for धुना मा suggested by the other Mss., B. चापिमा, जातिमा ।
(2) C. omits the next four lines.

v3.c27.s42.39

3. I. विमानं च for मानेचापि suggested by the other Mss. and the context.

v3.c27.s42.40

4. Lines 4—6 which are suggested by reference and supplied by the other Mss. are missing in I.

v3.c27.s42.41

7. (1) C. यत् for तत् । (2) I. कं मानमु for मुन्मानमु suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.42

8. C. नरेनेण, I. नयान्तरेण ।

v3.c27.s42.43

10. I. च हितेोच्यते, B. चामिश्रो, C. चामिहेो ।

v3.c27.s42.44

11. I. मादृ for मानं suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.45

12. Lines 12—14 which are suggested by reference and supplied by the other Mss. are missing in I.

v3.c27.s42.46

13. (1) C. वस्तु for हस्त । (2) B. तार for ताल ।

v3.c27.s42.47

22. B. C. देवं तु, I. पकन्तु ।

v3.c27.s42.48

25. I. न्यसम्, C. न्यकम् ।

v3.c27.s42.49

30. B. C. वरं for समं ।

v3.c27.s42.50

34. B. चोत्सेदा(? घ)दय ।

v3.c27.s42.51

38. B. काष्ठादिकं तु स्यात्, C.—चिकांतं ।

v3.c27.s42.52

39. I. अवमानम्, B. C. देवन्तुचो ।

v3.c27.s42.53

40. (1) B. omits lines 40—43.
(2) C. बेरं स्यात् for the last word.

v3.c27.s42.54

41. I. हर for हन्य suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.55

43. C. स्यादेवं तु चोत्सवेा for the first *pāda*.

v3.c27.s42.56

47. B. चाध्यायार्थं च, C. चाध्यायर्थांसि ।

v3.c27.s42.57

50. I. तुङ्गदावामे वस्तुमारादि for जङ्घमा दीनां शुभायादि, suggested by the other Mss. C. शुभायादीन् । 51. B. जात्यंशं च, C. जात्यर्हाजांसंचास्यात् ।

v3.c27.s42.58

53. (1) I. गतं, B. C. ततः । (2) I. म, B. C. चा ।

v3.c27.s42.59

55. (1) I. षडुकुरं for षडङ्गुलं suggested by the other Mss. (2) B. होने, C. ह्योवं, for नेवं ।

v3.c27.s42.60

58. C. तदंनाहं, B. ततम्मानं ।

v3.c27.s42.61

60. I. दलं for द्वगुळं suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.62

61. B. omits this line.

v3.c27.s42.63

64. I. दूगोलक्षा for देहलक्ष्या suggested by the other Mss.

v3.c27.s42.64

68. (1) I. त्रयोस्त्रिंशाङ्गुनान्तं, but by following the rules as given in lines 64, 66, the reading should be as in the text which has been taken from the other Mss.