Early History of the Dekkan down to the Mahomedan Conquest c25.s1: Râjapraśasti I

Early History of the Dekkan down to the Mahomedan Conquest c25.s1

Language: English

Râjapraśasti I

c25.s1.1

जी⁴यान्नूतनभूतसर्गसमयाविर्भावसद्भापना-
तुप्यत्सल्प⁵भुजङ्गपुङ्गवशिर श्रेणीशतैर्वन्दित ।
कल्पान्तोपरमेपु नाभिकमले प्रोद्दामसामस्वर-
स्वैरोञ्चारौपचारणोचितविधिव्याधूवनिद्रो हरिः ॥ १ ॥

अस्ति प्रशस्तं पुरुषोत्तमस्य शय्यागृहं क्षीरमय पयोधिः ।
यदीयपीयूषरसायनेन स्वर्लोकभानामजरामरत्वम् ॥ २ ॥
संतानचिन्तामणिकामधेनुकल्पद्रु मस्रौतममेकहेतोः ।
सिन्धोरसुम्भादुदभूदमन्दमिन्दानमामृतविन्दुरिन्दुः ॥ ३ ॥१
ततस्तनुजं विश्रुतप्रधानं२ बुधं सुधादीधितिरप्यसूत ।
बभूव तस्मादय चक्रवर्ती पुरुरवा पुण्यपथा३नुवर्ती ॥ ४ ॥
अभजत नमिमन्नादायरायुः प्रजानां४
नहुषपदमिश्रानं ज्योतिरासौत्ततोपि ।
नृपतिरथ ययाति ख्यातिमानप्यमुष्या
दयमपि यदुमूर्तिं५ कीर्तिमाविश्चकार ॥ ५ ॥
यदीरदोषविशदैर्यशोभिरभिशोभित
मन्ववायः स एवायमवाप यदुवंशताम् ॥ ६ ॥
तत क्रोष्टा तस्मादजनि हरिनौवानपि नृप-
स्ततो जज्ञे राज्ञः क्षितिपत्तिरिह स्वाह्वित६ इति ।
नृभ्रंश्रुस्तत्पुत्र समभवदयो विच्यरथ इ-
त्यतो जातः ख्यात स किल शशविन्दुर्नरपतिः ॥ ७ ॥
ततः पृथुश्रवा वौरस्तदनन्तरमन्तरः ।
तत सुयज्ञ उशना सितेयुरिति च क्रमात् ॥ ८ ॥
सूनुस्तस्य मरुत्त इत्यनुपम प्रौद्दामदोर्विक्रम-
स्सञ्चारक्रमलङ्घितोञ्जयशय७ प्रक्षालितक्षातरु ।
एतस्मादुदियाय रुक्मकवचस्तस्मात्पराजिन्नृप-
स्तस्माद्दूरिसुर८गमेधसुकृती राजाजनि ज्यामघः ॥ ९ ॥
ततो विदर्भ क्रथकुन्तिवृष्णिन्हिसिसंज्ञाः परतो दशार्हः ।
व्योमा९ च जीमूत इति क्रमेण जाता नरेन्द्र विहृतिश्च वीरः ॥ १० ॥
सदतु भौमरथ पृथिवीपतिर्नवरथश्च ततो रथिनां वरः ।
दशरथ शकुनिश्च करंभिरित्युपदिशन्ति पुराणपरायणाः ॥ ११ ॥

c25.s1.5

१ ०मानो G मानो S

c25.s1.6

२ प्रतापं for प्रधानं G

c25.s1.7

३ र वा० for पथा० S D2

c25.s1.8

४ जन S D2 जनि G for जनि

c25.s1.9

५ मूर्त्ति S D2 मूर्त्ति G

c25.s1.10

६ स्वाहित S स्वाहित G

c25.s1.11

७ यथा S G

c25.s1.12

८ मेषि S G

c25.s1.13

९ व्योमाह S व्योमाय G व्योमाह D2

c25.s1.14

देवराङ्नमत श्रीमा‌न्देवक्षेत्रक्षतो मधु ।१
तत कुरुवशो राजा पुरूक्षेपः क्रमादमूत् ॥ १२ ॥२
अथापुरामोदय सातसोभूदथाव्यकोफाहजमामसंज्ञ ।३ ४
विटूरथन्तरपरतोपि शूरराज्ञ प्रतिष्वय इति क्षितीश ॥ १३ ॥५
वभूवाथ स्वयंभोजन्मतोपि हृदिकोभवत् ।
अमूत सोपि धर्मात्मा राजानं देवमीढुपम् ॥ १४ ॥
मिश्रिज्ञनि गोपशवेरिपुग्मन्त चितिं पालयति स्म शूरः ।
ततोपि राजा वसुदेवनामा यो विष्णुरीतोपि हेतुरासीत् ॥ १५ ॥
हन्तारहन्तारकहन्दमालिमन्दारमालासुरभी कृताङ्घ्रि ।
न्नामीदमुक्तासुरावतारभागपहाराय पुरा सुरारि ॥ १६ ॥६
[138] यमूर्व प्रादुस्न किल कुसुमधन्वा मधुरिपो-
स्त्रिलोकोयोरोसो समयमनिरुद्धं प्रसुपुवे ।
सतीशुभरपचक्षपणनिपुणैर्भव महसा७
परिक्षुब्धंतन्न शतमरणसङ्गं प्रादरभवत् ॥ १७ ॥८
तत्राय सनु प्रतित्वाहरामीष्टोकृतप्रापतिचक्रवाल ।
ततोपि मासाडभवत्समुद्राह प्रासूत मोद्य चतुरस्तनुजान् ॥ १८ ॥९
तेन त मार्वभोमेन राज्ञा दिनश्यान्विया ।
विभज्य वसुधाचक्र चक्रिरे पृथिवीश्वरा ॥ १८ ॥
यथाविभागं वसुधामशेषो तेषां सदा पालयतां चतुणो ।
दृष्टद्वहारे दिशि दक्षिणस्यां प्रवर्षभूय प्रथमारकक्षीयान् ॥ २० ॥१०

c25.s1.15

१ ॰ङ्नमत D 2

c25.s1.16

२ मास for राजा G

c25.s1.17

३ मततो D 2

c25.s1.18

४ ॰भक्त्या० G S

c25.s1.19

५ So both MSS, also D 2 But there must be a mistake The name of Śūra's son शौरी is disguised as राज्ञि Perhaps the reading is शूरशौर्यो

c25.s1.20

६ पुरा मुरारि S सुरारि D 2

c25.s1.21

७ om for एव D 2

c25.s1.22

८ परिक्षुब्धंतहन्न S, G totally incorrect and there is a lacuna D 2 has यसन् for यश of S

c25.s1.23

९ The Purāṇic genealogy ends here Subhānu, however, is there called Suchāru

c25.s1.24

१० दायवतां D 2

c25.s1.25

सर्वेपि पूर्वं मथुराधिनाथा व्यवादिनो द्वारवतोश्वरास्ते ।
सुबाहुसूनोरनु दक्षिणाशाप्रशासिनो यादववंशवोरा ॥ २१ ॥
ततः स राजा निजराजधानीमधिष्ठित श्रीमगरं गरीय ।
बभौ सुतं सेउणचन्द्रसंश यत्संशया सेउणदेशमाहु ॥ २२ ॥
दृध धाडियसा महीपतिस्मयमन्य यमृवे भिल्लम ।
ततोपि राजन्निमदृग्१ प्रादुरभूत्स बादुगि ॥ २३ ॥२
सूनो धाडियसभत३ प्रतिभटक्षोणीशकालानल-
स्वच्छादाविदरामृतविभवो भर्ता भुवो भिल्लम ।
प्रत्यक्षाम्वरुणी महानिधिरसौ श्रीवेसुगिर्नामवान्
दम्भा मोक्षकञ्जोलनामसुहृदां४ तस्मादभूदनुज ॥ २४ ॥
बभूवमाविष्कृतदामवारि प्रभूतदन्ताचितदामवारि ।
ततः स राजा विरराज राजश्रियौ विलासैरभितोराजराज ॥ २५ ॥
धाडीदिनामो नृपतरमुष्मात्स भिल्लम पत्तान्वितोरुकीर्तिं ।
स बादुगि स्वादुगिरां कवीनां स्तोवै५कपावं भवति स्म तस्मात् ॥ २६॥
ततो मही महीपाल पालयामास वेसुगि ।६
महत्तणोद्यदुद्दामधामसामन्तसंसति ॥ २७ ॥७
ततोपि भूपभिल्लम समरसोमभौमक्रिया-
निग्गैलभुजागेलायुगलविलासोलसलय ।
तत समदमेदिनीपतिपतङ्गभद्रव्रत
प्रतापमिश्रितविजगद्वय८ सेउण ॥ २८ ॥
समुद्धतो९ येन महाभुजेन द्विषां विमर्दारपरमर्दिदेव ।
आस्थापि चालुक्यकुलप्रदीप कल्याणराजोपि स एव येन ॥ २९ ॥

c25.s1.26

१ राज्ञिमिदृक्ष D 2

c25.s1.27

२ स वाहुगि S सुवाहुदुष G

c25.s1.28

३ This is the reading of S, D 2 and G probably for धाडियस But the name according to Pandit Bhagvânlâl's grant was धाडियप्प

c25.s1.29

४ S and G have a wrongand unintelligible reading here

c25.s1.30

५ पाव S पार्ये G for पावं

c25.s1.31

६ The visarga is dropped in S and G

c25.s1.32

७ संहत्त D 2

c25.s1.33

८ S G have रुचित विजरा०

c25.s1.34

९ रुमुद्वतो D 2

c25.s1.35

परम्रदेव स ततो वभूव हियङ्कधूनेचघमामुवृष्टौ१।
प(वि)रम्दनेव रुचां चयेन यस्य प्रतापेन चिर व्यराणि२ ॥ ५० ॥
तस्मादनन्तरमनन्तभुजप्रताप३ चोणीपति समभवत्स ह सिं४हराज ।
तस्यानुजन्मदमु भुवनयं वलीयानवायस्य५ विजयतीविजयी स राजा ॥ ५१ ॥
सछीपुरारसमानीय कर्पूरतिलक गजम्।
स कर्पूर६न्तं पूर्णमकरोत्परमर्दिन७ ॥ ५२ ॥
तस्मादप्रतिमसोभ्यम्रात्विषेावभ विने ।
उदभून्मत जम्भागिर्मूहि८टोन्युद्यतिमा ॥ ५३ ॥
चामात्य सद्य मतिमासष्टृष्टो ग्रीपर्यखिटं मननं रिपुभ्यः।
अदा९दिति मोहफलमभिपासात्सद्युद्भासनञ्घटा दृष्टेग ॥ ५४ ॥
तस्मादमन्द्रादेय मयमव भुव पति ।
यचारिन्दत गोविन्दराज सागाज्यम पदम् ॥ ५५ ॥
ततो मलगिपयोभृ१०दान्मोमरमसति ।११
दय कानीयसत्रात पालयामास मेदिनीम् ॥ ५६ ॥
महोपनेनल विधाय प्रयान् गुणानुरक्ता यदुवंशजन्मो ।
श्रीमिसक्त१२ तस्य रात पितव्यमथाशराजङ्कजमासगाम ॥ ५७ ॥
य ग्रीवर्द्धनसामस्राट् गवत क्षोलोपेवेशनात्१३
य प्रत्यण्डकभूभत च समर दृष्ट व्यशट चषात्।

c25.s1.36

१ व्रता for ध्रमा ऽ G

c25.s1.37

२ Here S ends, and the following is based on G and D 2, of which the former is, as I have already observed, an extremely incorrect manuscript

c25.s1.38

३ प्रताप G

c25.s1.39

४ सद्धि सिद्धि G

c25.s1.40

५ This word in G must be some mistake as it has no significance here D 2 has तृपाम् which also is a mistake

c25.s1.41

६ रतित for मर्दिन G

c25.s1.42

७ G has मुनिनिः

c25.s1.43

८ ऽ भिन्नोऽभूमतिवाद in G

c25.s1.44

९ आदादित D 2

c25.s1.45

१० ऽर्भाति D 2

c25.s1.46

११ ऽभ्यदरा० D 2

c25.s1.47

१२ म् D 2 for य

c25.s1.48

१३ मणमान् for वशनात् G

c25.s1.49

यो वा मङ्गलवेष्टक क्षितिपतं श्रीबिल्लण१ जघ्निवान्
कल्याणश्रियमप्यवाप्य विदधे यो होसलेशं व्यसु२ ॥ ३८ ॥
[140] स दक्षिणामण्डलखण्डयितौमकम्पस्य परप्रभवैर्विलासे ।
चक्रे पुरं देवगिरिं गिरीशप्रसादस सादितदिव्यशक्ति३ ॥ ३९ ॥
तदनु मदनमूर्ति कार्त्तिकीचन्द्रसान्द्र-
द्युतिविशदयशोभि शोभिताशावकाश४ ।
अभवदवनिपालो जैत्रपाल कराल
प्रहरणरणरङ्गसङ्गतोत्तुङ्ग खड्ग ॥ ४० ॥
दीचित्वा रणरङ्गदेव्यजने प्रोद्दत्तशस्त्रस्रुवं५
श्रेयोभिर्जगतीमकृष्टवत योन प्रतापानल ।
तैलङ्ग६ाधिपते पशोर्विशसनं रौद्रस्य रौद्राकृते७
कृत्वा पुरुषमेधयज्ञविधिमा खस्तत्रैलोक्यौजया ॥ ४१ ॥
तस्मादभूदभिनवस्मरचारुमूर्तिं
कीर्ते८ पद स किल सिङ्घणदेवभूप ।
उद्दण्डदोर्युगलगर्बितधैर्यवीर-
सीमन्तिनीवदनकैरवषण्डभानु९ ॥ ४२ ॥
येनानीयत मत्तवारणघटा जज्जल्लभूमिभृत
कक्कूलादवनीपतेरपहता येनाधिराजश्रिय ।
येन क्षोणीभृदर्जुनोपि बलिमा नीत कथाशेषतां
येनोद्दामभुजेन भोजमृपति काराकुटुम्बीकृत ॥ ४३ ॥
यद्द्वा१०भागिरिकेसरी विनिहतो लक्ष्मोधर क्ष्मापति-
र्यद्वाहावलिभि प्रसह्म रुरुधे धाराधराधीश्रर ।

c25.s1.50

१ वल्लिश for विल्लण G

c25.s1.51

२ G has वस्तु and D 2 व्यस for व्यसु

c25.s1.52

३ In the MSS we have प्रसादमासादित०

c25.s1.53

४ G has विकास for थवकाश

c25.s1.54

५ रणरङ्गस्तगदुत्तग D 2

c25.s1.55

६ तल्लिंग in G

c25.s1.56

७ रौद्रस्य ought to be रुद्रस्य unless the son of Rudradeva is meant

c25.s1.57

८ कीर्ति for मूर्ति D 2

c25.s1.58

९ This line is thus written in G सीममविनोदनकैरवचन्द्रभासान्, also in D 2 except त् for last न्

c25.s1.59

१० यदृगारिग G

c25.s1.60

११ विनिह्रता G

c25.s1.61

यदीयगन्धद्विपगण्डपालीनिर्गतदानाम्बुतरङ्गिणीषु ।
सामं समुद्रप्रवपेणलापि समञ्च मन्ये सह कुङ्कुमेण ॥ ५० ॥
साक्षाद्कनमेव यस्य जगतां संहार इत्युच्यते
क्रुद्धे वज्रधरेपि यः क्षितिभृत सेनाक्रमवायत ।
क्षारं प्यारसमुप्य दुःसहमहं मदोद्ददावानलं
तेनाम्भोनिधिनापि कुम्भपतिमारचि कुञ्चित्स्मित ॥ ५१ ॥
वाग्ज्ञानामपि यस्य वैरिविपयेवातन्वतां धन्विना (ता?)
मातिश्लिष्टकृपाणपाणनुदिनं वाञ्छाङ्गिनीनाभवत् ।
यन्मन्येष रणे जहार करिणम्प्रत्यक्षशब्दादिकान्
यन्नत्याज वभूवधातृपरतस्तद्भूज रुद्रमाम् ॥ ५२ ॥