History of Sanskrit Poetics c6.117

c6.117

1. ध्व. III. 2 says that असलदयक्रमध्वनि shines forth in वर्ण, पद, वाक्य, सङ्घटना and प्रबन्ध and the लोचन remarks ‘सङ्घटना पदगता वाक्यगता च। सङ्घटितवाक्यसमुदायः प्रबन्धः’ (p. 159). ध्व. III. 5 states that सङ्घटना is of three kinds, असमासा, मध्यमसमासा and दीर्घसमासा. On p. 166 ध्व. remarks ‘तस्मान्न गुणाः संघटनास्वरूपा न च संघटनाश्रया गुणाः’. The two, सङ्घटना and गुण, are more or less independent (ध्व० p. 169 तस्मादन्ये गुणा अन्या च सङ्घटना). ओजस् is a गुण and is specially suited to रौद्ररस; but as in ‘यो यः शस्त्रं विभर्ति’ (वेणीसंहार III.) there is ओजस्, but असमासा सङ्घटना. In ‘अनवरतनयनजललवनि-पतनपरिमुषितपत्रलेखान्तम्। करतलनिषण्णमवले वदनमिदं कं न तापयति॥’ there is शृङ्गार (in which there should be a few समास ordinarily) and also दीर्घसमासा सङ्घटना.