History of Sanskrit Poetics c6.s1.6

c6.s1.6

From the Vedānta some works like the चमत्कारचन्द्रिका, the मन्दारमरन्दचम्पू (9th बिन्दु), and रसगङ्गाधर (p. 23) quote the Upaniṣad¹ passage ‘रसो वै सः’ in order to describe the blissful stage of Rasa realization. The काव्यप्रकाश describes रस as ब्रह्मास्वादमिवातुभावयन् (vide p. 360 above). These writers regard रस, आनन्द and आत्मन् as practically identical. The बृहदारण्यकोपनिषद् (IV. 3. 21) has the following very interesting passage ‘तद्यथा प्रियया स्त्रिया संपरिष्वक्तो न बाह्यं किंचन वेद नान्तरमेवमेवायं पुरुषः प्राज्ञेनात्मना संपरिष्वक्तो न बाह्यं किंचन वेद नान्तरम् । तद्वा अस्यैतदाप्तकाम-मात्मकाममकामं रूपं शोकान्तरम् । अत्र पिताऽपिता भवति...तीर्यो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति.’ ब्रह्मसूत्र (I. 1. 12-19) deals with the passage of तै उप and others which speak of आनन्द मयात्मा.