Hindu Polity: A Constitutional History of India in Hindu Times c13.10

c13.10

³ जनपदशब्दात्क्षत्रियादञ् ॥४।१।१६८॥ Kātyāyana :—क्षत्रियादेकराजात्संघप्रतिषेधार्थम्। [*Ekarāja* is a technical term for monarch in Hindu politics. The term is explained in coronation rituals in Vedic literature. Its interpretation as 'monarch' is now accepted (see Macdonell and Keith, *Vedic Index*, Vol. I, p. 119). Literally, it means the 'sole sovereign.' (See Arthaśāstra, Bk XI, Ch. I, p. 379).] Patañjali on the above says:—क्षत्रियादेकराज्यादिति वक्तव्यम्। किं प्रयोजनम्। संघप्रतिषेधार्थम्। संघाचा माभूत्। पञ्चालानामापत्यम् विदेहाना मपत्यमिति ॥ तत्तर्हि वक्तव्यम्। न वक्तव्यम्। न ह्यन्तरेण बह्वचो लुक् पञ्चाला इत्यादिभवति। तस्माद्यावद्रूते युवप्रत्ययः स स्यात्। युवप्रत्ययस्य शब्दं लुकाभिधायभू-भविष्यति ॥ इदं तर्हि क्षौद्रकानामपत्यम् मालवानामपत्यमिति। अत्रापि क्षौद्रकाः मालवा इति नैतत्तेषां दासे वा भवति कर्मकरे वा। किं तर्हि। तेषामेव कस्मिंश्चित्। यावता तेषामेव कस्मिंश्चित्समाद्युच्यते युवप्रत्ययः स स्यात्। युवप्रत्ययस्येत्येवा लुक्प्रत्याभ्यां समाविष्यति ॥ अथ क्षत्रियग्रहणं किमर्थम्। इह मा भूत्। विदेहो नाम ब्राह्मणस्तस्यापत्यं वैदेहः —Kielhorn, Vol. II, pp. 268-69.