Hindu Polity: A Constitutional History of India in Hindu Times c16.33

c16.33

* **खण्‍डिकादिभ्‍यः ॥ ४ । २ । ४५ ॥**
**“अञ्प्रसिद्‍धिरदण्‍डादेर्ब्रौड्यै क्षुद्रकमालवात्।”**
अञ्प्रसिद्‍धिरित्येवाप्रसिद्‍धः किमर्थं क्षुद्रकमालवशब्‍दः खण्‍डिकादिषु पठ्यते । गोत्रचरणी वुञ्छान्दस-
डाद्यनार्थम् ।
**“गोत्राद्‍ वुञ् च तदौध्‍वं।”**
गोत्राद्‍वुञ्भवतीत्युच्यते न च क्षुद्रकमालवशब्‍दो गोत्रम् । न च गोत्रसमुदायो गोत्रग्रहणेन गृह्यते । तद्यथा ।
जनपदसमुदायो जनपदग्रहणेन न गृह्यते । काशिकौशलीया इति वुञ्न भवति । तदन्तविधिना प्राप्नोति ।
**“तदन्‍तान्न स पूर्वः ॥ १ ॥”**
परिगणितेषु कार्येषु तदन्तविधिर्न चेदं तत्र परिगण्यते ।
**“ज्ञापकं स्यात्तदन्तत्वे”**
एवं तर्हि ज्ञापयत्याचार्यो भवत्येव तदन्तविधिरिति ।
**“तथाचाविप्रकीर्णसिद्‍धिः।”**
एवं च कृत्वाविप्रकीर्णवाक्यस्य विधिरुपपन्नो भवति ।
धेनुर्वृन्धे समुत्पाद्यति । धेनुनां समूहो धैनुकम् ।
असमस्तौति किमर्थम् । अधेनूनां समूह आधैणुकम् ।
**“सेनाया नियमार्थं वा।”**
अथवा नियमार्थोऽयमारम्भः । क्षुद्रकमालवमन्दात्कण्वाग्रिमः । क मा भूत । क्षौद्रकमालवकसमकादिति ।
**“यथावास्येत वार्त्तृका ॥ १-४”**