History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v2.c18.23

v2.c18.23

¹⁸ त्रिवर्गयुक्तः प्राज्ञानामारम्भो भरतर्षभ । धर्मार्थावनुरुध्यन्ते त्रिवर्गासंभवे नराः ॥ पृथक्त्वविनिविष्टानां धर्मे धीरोऽनुरुध्यते । मध्यमोऽर्थे कलिं बालः काममेवानुरुध्यते ॥...कामार्थी लिप्समानस्तु धर्ममेवादितश्चरेत् । नहि धर्मादपैल्यर्थः कामो वापि कदाचन । उपायं धर्ममेवाहुस्त्रिवर्गस्य विशांपते । उद्योगपर्व । 124. 34-38; vide शान्तिपर्व 167.8-9 for the statement that *dharma* is the best, *artha* is middling and *kāma* is the lowest and that a man should so act that dharma would be the principal goal of his life and that he should so deal with others as he would deal with himself 'तस्माद्धर्मप्रधानेन भवितव्यं यतात्मना । तथा च सर्वभूतेषु वर्तितव्यं यथात्मनि ॥.' The महाभारत winds up with the words ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष न च कश्चिच्छृणोति माम् । धर्मादर्थश्च कामश्च स किमर्थं न सेव्यते ॥ स्वर्गारोह० 5.62; vide also शल्य 60.22, द्रोण 151.37.