History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v4.c63.13

v4.c63.13

327a वि नानार्थेऽथ सन्देहे हरणं हार उच्यते । नानासन्देहहरणाद् व्यवहार इति स्मृतः॥ कात्या. quoted in व्य. मा. p. 283, कुल्लूक on मनु VIII. 1, दीपकलिका p. 36, which says 'ऋणादानादिनानाविवादपदविषयः निराक्रियतेऽनेनेति नानाशंशयहारी विचारः व्यवहारः।'; प्रयत्नसाध्ये विच्छिन्ने धर्माख्ये न्यायविस्तरे । साध्यमूलस्तु यो वादो व्यवहारः स उच्यते ॥ अपरार्क p. 596, स्मृतित. (II. p. 1), परा. मा. III. pp. 5–7, व्य. प्र. pp. 3–4. This last verse is variously explained. Vide my notes to Kāt. 25. The मदनरत्न (व्यह. Ms. in my possession) explains 'प्रयत्नसाध्ये कष्टसाध्ये गृहक्षेत्रादिके विषये विच्छिन्ने स्वेच्छया भोक्तुमशक्ये सति न्यायविस्तरे न्यायः प्रमाणं विस्तीर्यते प्रपञ्चयते निर्णीयते यस्मिंस्तस्मिन् धर्माख्ये धर्मनामके धर्माधिकरणमिति प्रसिद्धे सभाक्षणे स्थले साध्यमूलको यो गृहक्षेत्रादिविषयो वादः स व्यवहार इति।'; स्वधनस्य यथा प्राप्तिः परधर्मस्य वर्जनम् । न्यायेन यत्र क्रियते व्यवहारः स उच्यते ॥ हारीत q. by स्मृतित्च. (II. p. 1).