History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v4.c63.90

v4.c63.90

³⁵³ विवादसंश्रितं धर्मं पृच्छति प्रकृतं मतम्। विवेचयति यस्तस्मान्प्राङ्ग्‌विवाकस्ततः स्मृतः॥ नारद q. in स्मृतिच० II. p. 14; व्यवहाराश्रितं प्रश्नं पृच्छति प्राडिति स्थितिः। विवेचयति यस्तस्मिन् प्राङ्ग्‌विवाकस्ततः स्मृतः॥ कात्या. in व्य. मा. p. 274. अपरार्क p. 602 quotes this as from बृहस्पति. The मिता० on या. II. 3 derives 'अर्थिप्रत्यर्थिनौ पृच्छतीति प्राट् तयावचनं विरुद्धमविरुद्धं वा संव्यैः सह विविचक्ति विवेचयति वेति विवाकः। प्राट् चासौ विवाकश्च प्राड्विवाकः'. पूर्वोत्तरपक्षौ पृच्छतीति प्राट् निर्णयं विशेषेण प्रब्रवीति विवाक इति योगिकी तस्य संज्ञा। प्राड्विवाक इति पृषोदरादित्वात्साधुः। स वि. p. 64. Vide अपरार्क p. 602 and राज. र. p. 18 for another verse of बृहस्पति 'विवादे पृच्छति' and मिता. on या. II. 3. and राज. र. p. 19 for a verse of व्यास on the derivation of प्राड्विवाक. Vide शुक्र IV. 5. 66 for the derivation of विवाक from the root विच् or वच्. मर्यादायै प्रश्नविवाकम्। वाज. सं. XXX. 10.