History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v4.c63.t1.39

v4.c63.t1.39

¹²⁰³ अपितृका बहवोऽपि च भ्रातरो भ्रातृपुत्राश्च पितुरेकमंशं हरेयुः । सोदर्याणामनेकपितृकाणां पितृतो दायविभागः । अर्थशास्त्र III, 5 ; अनेकपितृकाणां तु पितृतो भागकल्पना । या. II. 120. This is read as प्रमीतपितृकाणां in the स्मृतिच. II. p. 278, व्य. प्र. p. 449 and a few other digests, Vide n. 1068. समवेतैस्तु यत्प्राप्तं सर्वे तत्र समांशिनः । तत्पुत्रा विषमसमाः पितृभागहराः स्मृताः ॥ बृह. q. by अपरार्क p. 727, स्मृतिच. II. p. 278, व्यव. नि. p. 424, वि. र. pp. 481-82; अविभक्तेऽनुजे प्रेते तत्सुतं रिक्थभागिनम्। कुर्वीत जीवनं येन लब्धं नैव पितामहात् ॥ लभेतांशं स पित्र्यं तु पितृव्यात्तस्य वा सुतात् । स एवांशस्तु सर्वेषां भ्रातॄणां न्यायतो भवेत् । लभेत तत्सुतो वापि निवृत्तिः परतो भवेत् ॥ कात्या. q. by अपरार्क p. 727, स्मृतिच. II. p. 278, वि. र. p. 482, व्य. प्र. p. 449. These verses are (*Continued from the last page*) lucidly explained in *Moro v. Ganesh* 10 Bom. H. C. R. 444 (at pp. 461, 466-67) and are quoted in *Debi Parshad v. Thakur Dial* 1 All. 105 (F. B.) at p. 111. On these verses of कात्यायन the व्य. मयूख (p. 101) says that they do not refer to undivided coparceners, but rather to those who are re-united. Why it says so is not clear. The first verse of Kāt. starts with the words अविभक्तेनुजे and therefore the topic is that of undivided family and there is no express indication that it has changed to reunion in the following verse. The reason appears to be that नीलकण्ठ takes the verse of देवल ‘अविभक्तविभक्तानां कुल्यानां वसतां सह । भूयो दायविभागः स्यादामचतुर्थादिति स्थितिः’ as referring to re-union on account of the word भूयः in it. The words आचतुर्थात् (in देवल) and निवृत्तिः परतो भवेत् (in कात्यायन) mean the same thing and so नीलकण्ठ probably thought that they referred to the same subject. The interpretation of देवल (by नील०) is forced and is opposed to the explanation of most works like the विवादरत्नाकर (p. 482) and व्य. प्र. p. 449, स्मृतिच. II. p. 279. They take अविभक्तविभक्तानां as a *dvanda* compound meaning 'those who are undivided' and 'those who are divided', while नील० takes that word to mean 'those who being once undivided are divided' (i. e. as a कर्मधारय). सह वसतां—acc. to the other digests means either 'who dwell together' (in the case of the undivided) and 'who reunite' (in the case of the divided). 'अविभक्तानामेव वा विभक्तानां सह वसतां संसृष्टानां वा पुनर्विभागो भ्रातृतत्सुततत्सुतपर्यन्तमेव तत्सुताच्चतुर्थान्निवर्तत इति' वि. र. p. 482 ; बीजि-चतुर्थमभिव्याप्य दायभाग इत्यर्थः । विभक्तानामपि संसर्गादिना सहवासे सति इयं व्यवस्था । वसतां सहेति वचनात् । व्य. प्र. p. 449. Vide *Moro v. Ganesh* 10 Bom. H. C. R. p. 444 at pp 465-468 for several objections to the explanation of Devala's verse offered by Nīlakaṇṭha.