History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v4.c63.t2.157

v4.c63.t2.157

¹³⁸⁵ The विष्णुधर्मसूत्र 17. 4-16 read: अपुत्रधनं पत्न्यभिगामि । तदभावे दुहितृगामि । तदभावे पितृगामि । तदभावे मातृगामि । तदभावे भ्रातृगामि । तदभावे भ्रातृपुत्रगामि । तदभावे बन्धुगामि । तदभावे सकुल्यगामि । तदभावे सहाध्यायिगामि । तदभावे ब्राह्मणधनवर्जं राजगामि । ब्राह्मणार्थो ब्राह्मणानाम् । वानप्रस्थधनमाचार्यो गृह्णीयाच्छिष्यो वा ।. These passages are cited as बृहद्विष्णु in the स्मृतिच., मदनरत्न (folio 100 b), व्य. प्र. and some other digests and as वृद्धविष्णु by the मिता., the परा. मा., व्यवहारसार (p. 252). The व्य. मयूख p. 142 and मदनरत्न add तदभावे दौहित्रगामि after दुहितृगामि. The वि. र. p. 595 and वि. चि. p. 151 reverse the order and read तदभावे मातृगामि तदभावे पितृगामि. But the व्य. प्र. p. 524 notes that such an order is found in no other work and so must be taken to be a mistake. Even the printed मिता. reads पितृगामि first. तस्मात्स्मृतिचन्द्रिका-मदनरत्नकार-कल्पतरु-रत्नाकर-पारिजातकारप्रभृतीनां बहूनां पितुरभावे मातुः पुत्रधनाधिकार इत्येव सिद्धान्तः । वाचस्पतिना तु तदभावे मातृगामि तदभावे पितृगामि—इति बृहद्विष्णुवचनं पठित्वा यथामिताक्षरमेव सिद्धान्तितम् । तन्न कुत्रापि तद्व्यतिरिक्तग्रन्थे तथा पाठस्यालिखनाद् भ्रान्तिविलसितमेव । व्य. प्र. p. 524. It is, however, to be noted that in the printed वि. र. (p. 592) the father is placed after the mother (मातुरभावे पित्रादीनामधिकारस्य स्थितत्वात् ). So it is probable that the text of the वि. र. was tampered with after the time of मित्रमिश्र.