History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v4.c63.t2.529

v4.c63.t2.529

¹⁶¹² 'धर्मस्य शब्दमूलत्वादशब्दमनपेक्षं स्यात् । अपि वा कर्तृसामान्यात्प्रमाणमनुमानं स्यात् । जै. I. 3. 1-2. The word अनुमान is here used in the sense of स्मृति. 'अपि वा पक्षो व्यावर्तते । प्रमाणं हि स्मृतिः । ... ग्रन्थस्त्वनुमीयेत कर्तृसामान्यात्स्मृतिवैदिकपदार्थयोः । तेनोपपन्नो वेदसंयोगस्त्रैवर्णिकानाम् ।' शबर; about अष्टका he says 'अष्टकालिङ्गाश्च मन्त्रा वेदे दृश्यन्ते यां जनाः प्रतिनन्दन्तीत्येवमादयः ।'. That verse is, यां जनाः प्रतिनन्दन्ति रात्रिं धेनुमिवायतीम् । संवत्सरस्य या पत्नी सा नो अस्तु सुमङ्गली ।. This occurs in आप. म. पा. II. 10. 27, in पारस्करगृह्य III. 2 and in अथर्ववेद III. 10. 2 where we have यां देवाः etc. Acc. to प्रभाकर the topic of Jai. I. 3. 1-2 is not such smṛti texts as those on Aṣṭakā, but the Vedic verse यां जनाः itself. The न्यायसुधा p. 126 adds 'अष्टकायै सुराधसे स्वाहेति तस्याष्टकादेवता रात्रिप्रकाशकत्वाद्देवा वै संवत्सरस्य पत्नी यदष्टकेति संवत्सरपत्नीत्वसंस्तुताष्टकामकाशकत्वाच्चाष्टकालिङ्गत्वं स्पष्टमेवेति'. The word कर्तृसामान्यात् in the sūtra is explained in the मयूखमालिका as 'अग्निहोत्रादीनां वैदिकपदार्थानां ये कर्तारस्त एव अष्टकादिस्मृतीनामिति कर्तृसामान्यात्प्रामण्यमनुयुक्तम्' (on जै. I. 3. 4 p. 27); while the न्यायसुधा (p. 125) proposes also another explanation 'यद्वा स्मृतिकर्तॄणां मन्वादीनां वैदिकपदार्थकर्तॄणां तदानींतनानां शिष्टानां त्रैवर्णिकत्वेन समानत्वात् इदानींतनतन्मन्वादिनामप्युपपन्नो वेदसंयोग इत्यर्थः'.