History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v4.c63.t2.582

v4.c63.t2.582

¹⁶⁴⁷ समा विप्रतिपत्तिः स्यात् । शास्त्रस्था वा तन्निमित्तत्वात् । जै. I. 3. 8-9. Acc. to कुमारिल here शास्त्र means स्मृति, while acc. to Śabara's gloss शास्त्रस्थाः means शिष्टाः. Sir G. Jha in 'Pūrvamīmāṁsā in its sources' p. 226 translates 'giving and accepting in gift and buying and selling lions, horses'. केसरिन् means 'a lion' also, but it is hardly possible to believe that gifts of lions were made to brāhmaṇas or that they accepted them. केसरि must be taken as an adjective of 'aśva' here. The शास्त्रदीपिका on III. 4. 34 remarks, तेन यच्च चोद्यस्त-योदिः । लौकिके चाश्वदाने न केसरिणो ददातीति प्रतिषेधाद् दोषोस्ति वैदिके तु कर्माङ्गदाने विशेषविधानासत्यतिषेधामवृत्तेर्नास्ति दोषः This shows that the prohibition against the gift of 'kesarin' refers to the gift of horses. Śabara on Jai. VI. 7. 4 makes this quite clear when he says that in the Viśvajit where the sacrificer had to make a gift of all his wealth, horses should not be gifted on account of the prohibition contained in 'he does not give kesarin': एष हि विशेषाेऽश्वानामन्येभ्यो द्रव्येभ्यो यदेषां दानं प्रतिषिध्यते न केसरिणो ददाति नोभयतोदतः प्रतिगृह्णातीति विश्वजित्येव समाम्नायते. The मीमांसाकौ. (pp. 60–61) explains the सूत्रs: 'अथवाचार एव बलवान् ... तदनङ्गीकरणे तु परं समा विप्रतिपत्तिर्भवेत् न तु स्मृतिप्राबल्यमिति सूत्रार्थः । सिद्धान्तस्तु स्मृतिशास्त्रार्थेव प्रतिपत्तिर्बलीयसी।'; on तन्निमित्तत्वात् the न्यायसुधा observes 'तन्निमित्तत्वादिति शास्त्रत्वसामान्येन प्रकृतत्वाद् वेदारुयं शास्त्रं तच्छब्देन परामृश्य श्रुतिमूलत्वं हेतुरुच्यते तच्चोभयोः स्मृत्याधिकरणे प्राप्तं विरोधे पुनरुच्यमानमाचाराणां श्रुतिमूलत्वपरिसंख्यार्थम्' (p. 212).