History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v5.c73.t1.306

v5.c73.t1.306

¹⁰⁶⁴ न सपत्नीकानां देवत्वमिति कल्पतरुप्रभृतयः। हेमाद्रिप्रभृतयो दाक्षिणात्यास्तु... एकस्यामेव श्राद्धव्यक्ती पितॄन् वयोऽतिरेकेण देवतात्वेनोद्दिशेन्निति विधीयते। श्रा-प्र. pp. 9-10. The argument of those who hold the former view is 'सपत्नीकपितृरक्षककर्मण्युल्लेखेले पितुरेव देवतत्वं भवेन्न तु विशेषणीभूतायाः पत्न्याः—इति।' रुद्रानन्द (श्राद्धसौख्य) folio 3a. The श्राद्धतत्व p. 190 similarly says 'उक्तशक्त्यादिषु पित्रादीनां प्रत्येकनिर्देशात्, अत्र पितरो देवता इत्यापस्तम्बसूत्रे देवता इति बहुवचननिर्देशात्, न योषिद्भ्य इत्यादिद्वचनाच्च पित्रादीनां प्रत्येकं पत्नीनिरपेक्षेण च देवतत्वम्।' Vide n. 783 for the आप. ध. सू. passage. न योषिद्भ्य—is apparently गोभिलस्मृति II. 102 'न योषिद्भ्यः पृथग्दद्यादवसानदिनादृते। स्वभर्तृपिण्डमात्राच्च तृप्तिरासां यतः स्मृता ॥' The कल्पतरु (श्राद्धकाण्ड p. 4) says: नापि पित्रादेः सपत्नीकस्य देवतत्वं तथात्वे प्रमाणाभावात्। प्रत्युत न योषिद्भ्यः पृथग्दद्यादवसानदिनादृते। स्वभर्तृपिण्डमात्राभ्यास्तृप्तिरासां यतः स्मृता ॥ इति शातातपवचने भर्तृसम्बन्धि पिण्डभागस्यैव पत्नीतृप्तिहेतुत्वेनाभिधानाद् विपरीतमत्र प्रमाणमस्ति। कल्पतरु, श्रा. p. 260.