History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v6.c81.284

v6.c81.284

¹⁹¹ युग्माग्नियुगभूतानां षण्मुन्योर्वसुरन्ध्रयो । रुद्रेण द्वादशी युक्ता चतुर्दश्या च पूर्णिमा ॥ प्रतिपद्यप्यमावास्या तिथ्योर्युग्मं महाफलम् । एतद् व्यस्तं महादोषं हन्ति पुण्यं पुरा कृतम् ॥. These are quoted by हे. (on काल p 67). In the system of expressing numerals by words युग्म, अग्नि, युग, भूत, मुनि, वसु, रन्ध्र and रुद्र stand respectively for 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 11 These verses are ascribed to different sources in the medieval digests. The स्मृतिच. II p 350 and Aparārka (pp 214, 216), नि. सिं p 18 call it *nigama* (Vedic text); while कालविवेक p 475, अ. का. वि. (p 214), व. क्रि कौ. (p 3) ascribe it to गृह्यपरिशिष्ट and तिथितत्त्व p 3 calls it both निगम and गृह्यपरिशिष्ट. These verses are अग्निपुराण 175 36-37 and गरुड I. 128 16-17. The कालादर्श (folio 9a) ascribes the verses to पैठीनसि. They are the same as राजमार्तण्ड folio 69 b and 70 a, verses 1123-24 (ABORI vol. 36 p 509) The समयप्रदीप (folio 7b) explains these verses at great length and remarks 'अयं च युग्मादिविधिरहोरात्रसाध्योपवासादिकर्मणि तिथिद्वैधे सति सर्वत्र बोद्धव्यः। देवपूजादावपि दिनद्वये विहितपूर्वाह्नादिगानितिथिलाभे सति। यदा त्वेकस्मिन्नेव दिवसे विहितकाललाभः तदा तत्रैव कर्म न तु व्यस्तनिन्दाश्रवणात्तत्रापि युग्मादर. ।'. The कालविवेक of जीमूतवाहन discusses 'these verses at great length (pp 475-502) and concludes 'यत्त विष्णुधर्मोत्तरवचनं—सा तिथिलक्षहोरात्रं यस्यामभ्युदितो रविः । तया कर्माणि कुर्वीत ह्रासवृद्धी न कारणम् ॥—तदयुग्मतिथिविषयमेव ! .. तस्मादुभयदिने प्रातौ कुत्र क्रिया इति सन्देहे युग्मतिथिषु युग्मवचनं, अयुग्मासु तु वृद्धित्रासादिवचनम् ।' pp 501-502.