History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c92.20

v7.c92.20

¹⁶⁷¹ यतोऽभ्युदयनिष्पत्तिर्यतो निःश्रेयसस्य च। स धर्म उच्यते तादृक् सर्वैरैव विचक्षणैः॥ तदुक्तमन्त्रयोगादिनियमाद्विधिकृत्कृतात् । प्रज्ञारोग्यविभुत्वादि दृष्टधर्मोऽपि जायते॥ तत्त्वसंग्रह p 905. कमलशील (pupil of शान्तरक्षित) comments ‘तेन भगवतोक्तश्चासौ मन्त्रयोगादिनियमश्चेति विग्रहः। योगः समाधि’ । आदिशब्देन मुद्रामण्डलादिपरिग्रहः।’. The first verse appears to have been based on the वैशेषिकसूत्र I 1. 1-2 ‘अथातो धर्म व्याख्यास्यामः। यतोऽभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स धर्मः।’. The word अभ्युदय has been variously interpreted by the commentators of Kaṇāda's sūtra, but generally अभ्युदय means ‘worldly happiness or prosperity’; compare भरत's नाट्यशास्त्र ‘विवाहप्रसवावाहप्रमोदाभ्युदयादिषु। विनोदेकरणं चैव वृत्तमेतत्कीर्तितम्॥’ chap. IV. 263 (G. O S). Some take it to mean स्वर्ग in contradistinction to निःश्रेयस (which means मोक्ष or अमृतत्व).