History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c92.260

v7.c92.260

¹⁸³¹ अथ न्यासविधिं वक्ष्ये सन्ध्याया अङ्गसम्भवम्। XI. 16. 76. The संस्काररत्नमाला, a comparatively modern work, remarks (p. 229) that Nyāsa has no Vedic authority and hence some do not perform it ‘अपोङ्गन्यासः। एतमेके नेच्छन्ति स ह विधिरवैदिक इति।’ The षडङ्गन्यास of गायत्री takes the form ‘तत्सवितुर्हृदयाय नमः, वरेण्यं शिरसे स्वाहा, भर्गो देवस्य शिखायै वषट्, धीमहि कवचाय हुं, धियो यो नः नेत्रत्रयाय वौषट्, प्रचोदयात् अस्त्राय फट्। इति षडङ्गन्यासः कार्यः। न वा कार्यो न्यासविधेरवैदिकत्वादिति गृह्यपरिशिष्टे स्पष्टम्। तेनाक्षरन्यासपादन्त्यासादीनां मुद्रादिविधेः शापमोचनादिविधेश्च तान्त्रिकत्वेनावैदिकत्वादनवश्यकत्वं वेदितव्यम्। धर्मसिन्धु III p. 272 The passage quoted by Aparārka is interesting and a few verses are cited here ‘अप्सुग्नौ हृदये सूर्ये स्थण्डिले प्रतिमासु च। षट्स्वेतेषु हरेः सम्यगर्चनं मुनिभिः स्मृतम्। अग्नौ क्रियावतां देवो दिवि देवो मनीषिणाम्। प्रतिमास्वल्पबुद्धीनां योगिनां हृदये हरिः॥ आनुष्टुभस्य सूक्तस्य त्रिष्टुबन्तस्य देवता। पुरुषो यो जगद्बीजसृषिर्नारायणः स्मृतः॥ प्रथमा विन्यसेद्वामे द्वितीया दक्षिणे करे। तृतीया वामपादे तु चतुर्थी दक्षिणे न्यसेत्। ... अक्ष्णोः पञ्चदशी चैव षोडशीं मूर्ध्नि विन्यसेत्। अपरार्क pp. 140-141. आनुष्टुभस्य सूक्तस्य refer to the पुरुषसूक्त (ऋ X 90), the first fifteen verses of which are in Anuṣṭubh metre and the 16th (last verse) is in त्रिष्टुभ् metre. The verses from अप्सुग्नौ to नारायणः स्मृत. are नरसिंहपुराण 62 5-8 (with slight variations).