History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c93.207

v7.c93.207

¹⁹⁶⁷ सर्वं विज्ञानविषयमिद तावत्प्रतीक्ष्यताम् । प्रमाणत्वाप्रमाणत्वे स्वतः किं परतोऽथवा ॥ स्वतः सर्वप्रमाणानां प्रामाण्यमिति गम्यताम् । न हि स्वतोऽसती शक्तिः कर्तुमन्येन शक्यते ॥ ...... तस्माद्बोधात्मकत्वेन प्राप्ता बुद्धेः प्रमाणता । अर्थान्यथात्वहेतूत्थदोषज्ञानादपोद्यते ॥ श्लोकवा० (चोदनासूत्र) verses 33, 47, 53, the last two verses are respectively quoted by शान्तरक्षित and कमलशील in तत्त्वसग्रह pp. 745 and 788 On verse 33 the न्या. र. comments 'तदिहैव चिन्ता । किं ज्ञानस्य प्रामाण्यमप्रामाण्य च स्वतः एव निर्णीयते । किं बोध-थमपि कारणगुणदोषादिना निरूपयितव्यम्, उत्ताप्रामण्यं स्वतः प्रामाण्यं परतो विपरीत येति।' Here four possible views are put forward about प्रामाण्य and अप्रामाण्य. The मीमांसक view is that cognition is स्वतःप्रमाण, while its invalidity has to be established by other means (अप्रामाण्यं परतः). शबर on I. 1. 5 says 'तस्माद्यस्य च दुष्टं करणं यत्र च मिथ्येति प्रत्ययः स एवासमीचीनः प्रत्ययो नान्य इति।', 'यत्र प्रयत्नेनान्विष्यमाणोऽपि कारणदोषो बाधकज्ञानं वा नोपलभ्यते तत् प्रमाणम्, इतरदप्रमाणम् ' शास्त्रदीपिका on I. 1 5 p. 50 (of Nirn ed of 1915)