History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c93.257

v7.c93.257

¹⁹⁹⁷ विधिरत्यन्तमप्राप्ते नियमः पाक्षिके सति। तत्र चान्यत्र च प्राप्ते परिसंख्येति कीर्त्यते॥ विधिरेव हि केनचिद्विशेषणेवं भिद्यते । तत्र योऽत्यन्तमप्राप्तो न च प्राप्स्यति भाग्वचनादि-त्यवगम्यते तत्र नियोगः शुद्ध एव विधैर्यथा व्रीहीनप्रोक्षतीति । यत्र तु प्राग्वचनात् पाक्षिकी प्राप्तिः सम्भाव्यते तत्राप्राप्तिपक्षं पूरयन्त्यो विधिः प्रवर्तते स नियन्तृत्वाजियम इत्युच्यते यथा व्रीहीन-वह्नन्तीति । तन्त्रवा. on I 2. 34 p 152. On P. M S. VI. 3. 16 the टुपटीका says 'यन्न कदाचिदपि प्राप्नोति स विधि । यथा, अग्निहोत्रं जुहुयात्—इति । पूतीकाः प्राप्नुवन्ति तस्माद्युक्तमुक्तं नियमार्थं क्वचिद्विधि. ।' 'मेधा० on मनु. III. 45 (ऋतुकालाभिगामी०) reads प्राप्तौ in both halves and परिसंख्या नखिविधv. नाखिविध refers to the sentence पञ्च पञ्चनखा भक्ष्याः If these words are taken as परिसंख्या the three faults are; 'पञ्च भक्ष्या इति यदान्वयतः पञ्चनखविषयं भक्षणं प्रतीयते तदा तत्त्यक्तं भवति, तद्व्यतिरिक्तनिषेध-परत्वाद्राक्यस्य । अश्रुतश्च निषेधः, अतः परार्थकल्पना। अर्थित्वाच्च सर्वविषयभक्षणे हेमाप्तं तस्य बाध । मेधा on मनु. III. 45. The sprinkling of water on rice in a rite is not established by any other means and is therefore a vidhi. Rice can be unhusked with the nails or by being pounded by the use of a mortar and pestle Therefore 'vrīhīn avahanti' is a niyama, since it does not allow the use of nails and puts the restriction of pounding