History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c93.313

v7.c93.313

²⁰²⁷ अतो लिङ्वांशेन नञ सम्बध्यते। तस्य सर्वापेक्षया प्राधान्यात्। नञश्चैष स्वभावो यत्स्वसम्बन्धिप्रतिपक्षबोधकत्वम्। .. तदिह लिङर्थस्तावत्प्रवर्तना। अतस्तेन सम्बध्यमानो नञ् प्रवर्तनाप्रतिपक्षं निवर्तनां गमयति। अतश्च सर्वत्र निषेधेषु निवर्तनैव वाक्यार्थः। एवं च विधिनिषेधयोर्भिन्नार्थत्वं सिद्धं भवति। यथाहू । अन्तरं यादृशं लोके ब्रह्माहत्याश्वमेधयोः। दृश्यते तादृगेवेदं विधानप्रतिषेधयोः॥ इति। तथा। सर्वथापि तु नञ. प्राधान्यात्प्रत्ययेनान्वयः। यदा तु तदन्वये किञ्चिद्बाधकं तदागत्या धात्वर्थेनान्वयः। तच्च बाधकं द्विविधम्। तस्य व्रतमित्येवमुपक्रमो विकल्पप्रसक्तिश्च। तेन च बाधकद्वयेन नञ्युक्तेषु वाक्येषु पर्युदासाश्रयणं भवति। तदभावे निषेध एव। पर्युदासः स विज्ञेयो यत्रोत्तरपदेन नञ्। प्रतिषेधः स विज्ञेयः क्रियया सह यत्र नञ्॥ इति च तयोर्लक्षणम्। तत्र-नेक्षतोद्यन्तमादित्यम्-इत्यादौ पर्युदासाश्रयणम्, तस्य व्रतमित्युपक्रमात्। तथादि व्रतशब्देन कर्तव्योर्थ उच्यते। मी न्या म pp 250-253. The न्यायसुधा (or राणक) p 201 on तन्त्रवा. quotes the verse अन्तरं .. धेधयो. as from the दृष्टटीका (of कुमारिल) and cites verses explaining the five points (फल &c.) in which विधि and निषेध differ. The word उत्तरपद is a technical मीमांसा word and means the termination in the verbal form and पूर्वपद means the pada minus the termination. विधिः प्रवर्तमानो हि श्रेयःनिष्ठत्वं प्रवर्तने। प्रतिषेधः पुन पापारित्तिरिति भेदतः। तन्त्रवा on पू मी सू. III. 4. 13 p. 911.